Merhaba

Türk Şiirinde Avrupai ve Amerikanvari söyleyişlerin ve şiirin akışının bu kanallardan beslenerek değiştirilmesinin filan da bir eleştirisi yapılıyor gibi olmuş yazınız! Ama açık olmamış. Yani açıktan ve direk söylemeniz lazım, şu adamı, bu adamları, o akımı, falanca dergiyi kast ediyorum gibi. Daha sonra örnekler vermeniz lazım karşılaştırmalı olarak. Gerçek anlamda bir eleştiri yazısı yazıyorsanız.

Mesela eleştirisini yaptığınız ve beğenmediğiniz şiir türünden örnekler verip, size göre, tasvip ettiğiniz, damak tadınıza hitab eden şiirleri de bunun karşısına koyarak bundan da bir kaç örnek gösterek yazıyı açık hale getirmiş olabilirsiniz.

Ben şiir adına düşüncelerinizi biraz fazla içeriye dönük veya içe kapalı buldum. Yani kendini dünyaya kapatan ve kısıtlı bir alandan yararlanan bir şiirden söz eder gibisiniz. İsmet Özel'le başlıyorsunuz ama yazınıza. Özel, Fransız, İngiliz ve Amerikan şiirinden oldukça faydalanmıştır. Bunun etkisini ve hatta zaman zaman Almanca, İngilizce vesair ecnebi -yani gavur- diline ait söyleyişlerle şiirine girişini gösteriyor. Sezai Karakoç'ta hem doğu hem batı şiirini takip etmiş, çeviriler yapmıştır. Âkif Arapçayı ve Fransızcayı çok iyi bilirdi ve her iki dilde en iyi verilmiş eserleri okurdu. Necip Fazıl Fransa Sorbone' da okudu, Türk Şiirinin yanında Fransız Edebiyatını iyi bilirdi, Nazım Fransıcayı çok iyi bilirdi, Fransız, Rus şiiri bilirdi, Garip Akımının özellikle Fransız Şiirinden etkilendiğini biliyoruz, o sıralar Fransızca popüler ve bilinen bir dil olduğu için Türkiye'de. Asaf Halet Hint'in büyüsü altındaydı, İkinci yeni Avrupa ve Amerika şiirini bir şekilde takip etmiş, gördük.

"Siz alıp; Avrupa, Amerika (hangi gâvur olduğu önemli değil) normlarını yazıya dökerseniz bir de utanmadan, bu Türk şiiridir derseniz ortaya gülünç bir şey çıkarırsınız."

Neresi gülünç bunun mesela? Türk Şiirini çerçeve içine alıp, etrafını tel örgülerle, çitlerle kapatıp, bir kasanın içine mi tıkacağız? Türk Şiiri bu tel örgüler, bu kapalı alan içinde kendi yatağını bulacak ve dünya şiirine kafa tutup sürekli gelişecek mi diyorsunuz? Divan Şiiri bize yeter, neo-tasavvuf şiirinden Necip Fazıl'ı ve Sezai Karakoç'u, tasavvuf şiirinden de Mevlana ve Yunus Emre'yi temel alırız ve böylece üçüncü Neo-İslamcı-Tassavufi şiiri kurabiliriz böylece kendimizi Avrupa ve Amerikan şiirlerine karşı kapatırsak? Bu mudur?

İnsanlar pasaportsuz yabancı ülkelere giremiyor mesela. Şiir girebiliyor ama. Şiirin pasaportsuz dolaşabilme imtiyazı var. Özellikle uzay-çağı şiiri için geriye çekilme, içe kapanma, alanı daraltıp, kendini tel örgüler içine hapsetmek gibi bir durumu söz konusu değil. Kalkıp Türk Şiirinin damarlarını keserseniz ve biz gerçek, hakiki İslamcı Türk Şiiri yazacağız derseniz hava alırsınız afedersiniz. Hz Ali, "İlim gayrı müslimin ağzında olsa bile gidip alınız" buyuruyor. "Şiir gavurun ağzında olsa bile gidip alalım" o zaman. Şairin tıkanma dönemleri vardır mesela. Yeats'in gyre'ler sistemi gibi helezonik çemberler düşünün. Bir çemberin etrafında dönüyoruz. Yükselip, yükselip birden düşüşe geçiyor şiir. Şimdi şairin böyle bu durumda ikinci bir daireye sıçraması gerekir. Aynı dairede sürekli dönmeye devam ederse kendini tekrar ede ede fünyeyi çekip intihar etme durumu söz konusu olacak. Yeats'in tarih teorisinde birden çok birbirinin içine girip çıkan harici ve dahili çemberler var, ve yükselişin sürekli değiştiğini ve bir yerde düşüş başlarken yükseliş bayrağını başka bir gyre'ın, halkanın aldığını filan söylüyor. Şair kendini tekrar ettirdiğinde ve aynı şeyleri pelesenk haline getirdiğinde ya emekli olur ya da çıldırır. Stephan King kalktı ve artık roman yazmayacağım dedi, kendini tekrar ettiği için.

Pakistan'ın büyük şairlerinden Faiz Ahmad Faiz''e sormuşlar, "kendi şiirleriniz muhtaşem ve o kadar görkemliyken neden başkalarından şiir çeviriyorunuz?" diye. "Belli bir süre sonra kendimi tekrar ediyorum, bunu üzerimden atmak, yatağımı değiştirmek ve yeni ilhamalar bulmak için" diye bir şeyler demiş.

Türk Şiiri bana yetmiyor mesela. Sadece Türk Şiiri okuyarak beslenmeye kalkarsam ve yapılan şeyleri yapmaya devam edersem, silik ve gereksiz bir adam olarak kalırım. Yeni bir şey söz konusu mudur? Bence ve felsefik olarak mümkün değil. Platon, "güneşin altında söylenmiş hiç bir şey yeni değildir" diyor.

Ama biz sentez yapabiliriz. Türk Şiirini bir yanına koyarsın, Batı Şiirini bir yana koyarsın, Doğu şiirini öbür yanına. İş bu Türk Şiiri ne doğuludur ne batılı, ikisinin arasında kalan daha başka bir şeydir. Bunları okursun, okursun, Türkçeye çevirirsin, özümsersin, idrak edersin ve sana yakın gelenlerine öykünerek yeni bir şeyler yapmayı denersin. Böylece pratikte yeni bir şey, teoride ise denenmiş ya da söylenmiş bir şey elde edersin.

Amerikalı antiamerikancı T.S. Eliot, İngiliz Metafizik Şairi John Donne'dan aşırı derece de etkilendi mesela. Aralarında çağlar var. Eliot, Hristiyan İngiliz Şiiri yazdı. Zaman zaman şiirlerinde direk İncil'den iktibas ettiği ayetleri görüyoruz. Bizse İslamcı Türk Şiirinden konuşuyoruz. Konuşalım. İslamcı Türk Şiiri yazmak isteyen bir şair, Hristiyan Metafizik Şairi, biz de tasavvuf şiiri diyelim, mesala John Donne okuyup İslamcı Türk Şiiri yazamaz mı? Ya da şiirini besleyemez mi bunlarla?

Adı üstünde Modern Şiir diyorsunuz, modern şiir derken bugünkü dünya şiirini anlarız, Modern Türk Şiiri derken daha başka bir şey. Alanı daraltılmış, daha kıyıya çekilmiş, kendine has bir şiir. Peki bu şiiri kendine has yapıp, diğer dünya şiirlerinden, mesela Fransız Şiirinden ya da İngiliz şiirinden ayıran parametreleri nelerdir, ne olabilir?

Modern Türk Şiirinden bir şair okuyorsun, bir bakıyorsun adam Mallarme oluyor, bir bakıyorsun Mayakovski, Pound, İkbal, İmrul Kays oluvermiş. Bütün bunlar yapılmış ama. Yani güneşin altında söylediğin hiç bir şey yeni olmuyor. Adam yaptığı şeyin ilk kez denendiğini sanıyor belki. Tesadufi, raslantı eseri aynı şeyi yakaladı.

"Buna şaşanlar olacak belki, peşin bir önyargı getireceğiz düşüncemize; Türk şiiri hangi kelimelerle yazılırsa yazılsın, kim kaleme alırsa alsın ve hangi şekle bürünürse bürünsün Türk ve İslam normlarıyla hareket etmek zorundadır."

Bu düşünceye bugünkü koşullarda İsmet Özelciler varabilir diye düşünüyorum. Gerçi İsmet Özel'in Türk kelimesinden Müslüman anlamını kast etmesi yeni bir şey değil, ilk defa söylenmiyor. Güneşin altında olan bir şey olduğu için bu da yeni bir şey değil. Özellikle 14. yüzyıldan itibaren batıda Türk kelimesinin Özellikle Osmanlı topraklarının himayesi altında yaşayan farklı etnik Müslüman grupları kast ediyor. Bunun yanında Afrikalı bir Müslüman'a da Türk diyorlar. Shakespeare'in Othello'sunda Afrikalı Othello'nun kendisi başlı başına bir Türk mesela. Marlow, doğudaki müslümanları Doctor Faustus'unda Türk olarak çağırıyor, Henry Fielding, "en pis, rezil, kötü Hristiyan bile, en temiz, iyi kalpli Türkten daha hayırlıdır diyor." Bunların Türklükten kast ettiği Müslümanlık.

Bu babta yani Türk kelimesiyle Müslümanlığı bir tutarak bir konsensusa varırsak, bu önermeni yani Türk şiirinin İslam normlarıyla hareket etmek zorunda olduğunu söylemende ittifak edebiliriz. Öbür türlü Türkçe sözlü hafif amerikan şiiri ya da rus, getto şiiri filan olur her halde. Bu açıdan mantıklı ve tuttuğum bir önerme olmuş.

"Siz alıp; Avrupa, Amerika (hangi gâvur olduğu önemli değil) normlarını yazıya dökerseniz bir de utanmadan, bu Türk şiiridir derseniz ortaya gülünç bir şey çıkarırsınız. Görsel şiir adı altında, ressamın işini(sanatını) şaire yüklerseniz[buna şiiressa deseler şairlerimiz onurlarını kaybetmezler en azından:)] ve buna şiir derseniz gülmeyi bırakın küfredilmeye layık bir hale gelirseniz."

Bu cümleleri yukarıdaki açıklamalarla okursak metin daha açık hale geliyor. Yani Türk kelimesinden Müslümanlığı dolayısıyla Türk Şiiri denilince İslamı Normları algılıyorsak, batı normlarıyla Türkçe sözlü yazılan şiirin Modern Türk Şiiri olamayacağı söz konusu. Buna ben de katılıyorum. Çok da mantıklı üstelik.

Bu arada Visual Poetry, Pattern Poetry ya da Görsel Şiir denilen şey yeni bir şey değil, bunu biliyoruz. İ.Ö. 4. yüzyılda görsel-şablon şiirleri (pattern poetry) tecrübe etmiş olan Rodoslu Simias'tan beri, bu iş var ve o günden bugüne görsel işlerin şiir olup olmadığı tartışılıyor. Kabul etmediğinizde sizi gelenekçi, geri kafalı filan olarak sıfatlayarak işi halletmeye, yönlendirmeye filan çalışırlar. Tabii sanatın tüm kollarına açık ve saygılıyız biz o da var.

Son olarak biz İslamcı Türk Şiirinden ne anlarız ya da nedir bu şiir? İçinde takke, tehbih, seccade, hac yolu, namaz, selam, kuşlar ağaçlar olan şiirlere mi İslamcı Türk Şiiri diyoruz acaba?

selamlar

"Before my pen has glean'd my teeming brain"
-Önce kalemim kaynayan beynimi topladı.-
-John Keats / Adamım-