Sistemler, bireyleri eyleme teşvik etmek için ortaya bir cazibe unsuru koymak zorundadır. Hangi sistemi düşünürsek bu böyledir; zira insan bir benliğe sahiptir ve hiçbir benlik, zihinsel veya fiziksel bir çıkarı olmaksızın bir sistem için 'adam akıllı' bir fedakarlıkta bulunmaz. Her ne kadar, içinde bulunmuş olduğu kaoslardan kaçarken kendini, büyük bir teslimiyetle doğru sistemlerin kucağına atanları görmüşlüğümüz olsa da; bu teslim olayı, düşünmeksizin ortaya konmuştur, o yüzden göz ardı edebiliriz. Biz burda, sorgulayan ve düşünen benliğin tavrından bahsediyoruz.

Dediğim gibi, her sistem, bir cazibe unsuru ortaya koymalıdır. Gerek siyasi sistemlerde, gerek inanç sistemlerinde ve gerekse bireysel sistemlerde bu böyledir. Dinler, cazibe unsuru olarak ortaya "Cenneti" ve "Allah rızasını" ortaya koymuştur. Varlığının sebebini tam olarak anlayamamış bireylerin, varlığının ve onu yaratanın niteliklerine vâkıf olabilmesi için başlaması gereken "din süreci", cazibenin kuvvetiyle başlayacaktır. Yahut bir ideoloji "devrim türküleriyle" gelir ve birey, "geleceğinden söz edilen güzel günler" için çalışmaya başlar. Aynı şekilde, kişisel gelişim sistemleri de "Mutlu ve başarılı insan" vaadiyle bireyleri teşvik eder.

Meseleyi sistemler platforumundan alıp bireyler platformuna getirmeyi düşünüyorum. Aslına bakarsanız, bireyler arasında söz konusu olan "arkadaşlık" ve "dostluk" kavramları da sorguladığımız zaman, bir "cazibe" unsurunu gözlemlemiş oluruz. Herkesin beğenisi farklı farklıdır, ve beğenimizle örtüşen özelliklere sahip olan kimselerle anlaşacağımızı düşünerek onlarla diyaloga girmeye başlarız. Evet; daha çok akla önem veren bir kimsenin akıllı bir kimseyle arkadaş olma teşebbüsünde bulunması kaçınılmazdır. Yahut eğlenmeye önem veren bir kimse, eğlenceden hoşlanan ya da eğlenceye olan düşkünlüğünü hoş karşılayabilecek kimseyle diyaloga girme teşebbüsünde bulunur. Fakat bunlar birer teşebbüsten ibarettir, ve ancak sonraki şartlar sağlanırsa ve tarif edemiyeceğim "metafizik sebepler" de devreye girerse, "sevgi" çatısı altında bir arkadaşlık başlar. Cazibe unsuru olan akıl, hassasiyet, feminel düşünüş ya da başka herhangi bir unsur elbette tek başına yeterli değildir; ama arkadaşlıkların başlamasına vesile olan diyalogların başlangıç sebepleri diyebiliriz. Ve ayrıca, ilerde kurulması muhtemel olan arkadaşlıkların daha sıkı ve dâimi olması için de, kaybolmamasını istediğimiz unsurlardır.

Bireyler arasındaki bu diyaloglar, eğer sevgiye inkılâb etmezse, zâten iş devam etmeyecek ve belki de sadece "istifâde" odaklı bir ilişki olacaktır.

İnsan, aklı ve kalbiyle komplekslik arzeden bir varlık olduğu için, beraberinde getirdiği ilişkiler de çok farklı boyutlardan ele alınabilir. Ben ise, "benliğin çıkar güdüsü" açısında ele aldım, ve bunun tatmini için gereken "cazibe"nin bireysel ilişkilerdeki rolünden bahsettim. Sevgi kavramı ise, üzerinde uzun uzun düşünelecek ayrı bir boyuttur, ve o kavramı bu yazımda ele almayışım, bu kavrama gereken önemi vermediğim anlamına gelmez.

Benliğin bu tavrı bir kusur mudur? Kanımca hayır. Zira benliğin, ihtiyatsız bir şekilde teslimiyetçi bir profil serilemek yerine, varlığını idâme ettirmesini sağlayacak sebeplerin arayışı içine girmesi fıtrîdir.

Benliğin bu tavrını yüzeysel olarak böyle ele alabiliriz sanırsam. Öz'e gelince, el pençe divan durmak en mâkul olanı...