Şehrimizin, yaşayan en temiz evliyasıdır Çöpçü baba. Böylesine kesin bir yargı içeren cümle ile söze başlamış olmam size garip gelmesin. Emin olun kendimce geçerli sebeplerim mevcuttur. Sebeplerim güçlü, kalemim ise zayıf. Bu sebeple bildiklerim tam anlattıklarım noksan olacaktır. Ayrıca bilesiniz ki bir menkıbe yazarı da değilim. Bu yüzden Çöpçü Baba'yı size tanıtır, anlatırken çok başarılı olamayabilirim. Ve siz de kabul edersiniz ki, şayet müridi değil iseniz, yaşayan bir evliyanın anlatılması pek olağan, pek rastlanır bir durum değil. Sıradan insanların badem gözlü evliyalara dönüşmesi genellikle ölümlerinden sonra vuku bulur. Halkımızın imece tahayyülünün ve söyleme kudretinin nelere kadir olduğunu bilenler bilir. Kaideleşmemiş istisnalar da elbet mevcut. Öte yandan yaşadığımız enformasyon çağında pek çok fotokopi mürit efendisini evliyalaştırabilmek için mevkuteler hazırlayıp, hikayeler düzdürmektedir. Boşuna denmemiştir “şeyh uçmaz mürit uçurur” diye. Oysa ben Çöpçü Baba'nın ne müridiyim ne de yakını. Hatta onun bir müridinin bile olduğunu sanmıyorum. Kim tahammül edebilir ki bu kadar üstü başı çöp kokan bir evliyaya?

İnsan balık misali her gün yaşadığını idrakten aciz bir varlık. Hani o balıklar denizde yaşayıp suyun ne olduğu hakkında bir şey bilmezler ya, sen de ey okuyucu her gün şehrinizi temizleyen Çöpçü Baba’dan gafil yaşayıp durmaktasın. Sana anlatacaklarımdan sonra umarım gözünü dört açar, yaşadığımız bu evreni kim temizletiyor, kim kirletiyor idrak edersin. Neticede belki bir gün bir çöp konteynırının başında Çöpçü Baba'ya rastladığında gafil davranmaz gidip ellerinden öper, duasını alırsın. Sakın seni suçladığımı sanma ey kari ben de oğlum idrakimi bileyene kadar Çöpçü Baba'yı fark edebilmiş /görebilmiş değildim. Görmek için göz gerekli, göz için de ışık (nur) gerekli. Görmenizi sağlayabilmek için illa psikolojik testlerde kullanılan resimleri size gösterip genç kadının içine gizlenmiş, çirkin acuzeleri mi göstermeli? Elbette ki görene! Yoksa köre ne!

Sanırım çoğunuz hatırlayacaktır, meşhur Küçük Prens kitabında Saint –Exupery ormanda avını yutmakta olan bir boa yılanı resmi gördükten sonra, fil yutmuş bir boa yılanı resmi çizip sonra büyüklere yaptığı resmi gösterir. Kitabın sonuna geldiğinizde büyüklerin şapka sanıp korkmadıkları resim bir ruh ayıracı haline dönüşüp, okuyucunu algılama frekanslarını değiştirir. Kitabı okuyan kişiler bir süre boyunca, her şapkanın altında fil aramaya başlar. Hayatta bu tarz deneyimler hep olmuştur. Mesela ben her gördüğüm siyah baş örtülü üniversiteli kızı küçük pren(ses) zannedip, şapkamın altında kımıltısız duran, her defasında çölün ortasına uçağımı bodoslama bindiren bir kişiyim. Öyle ki kızlara gösterdiğim boa yılanı resimlerinin Origami sanatına katkısı büyük olmuştur. Bu yüzden dedemin sakallarını gizli , gizli kesmeyi bile göze alıp sonunda bütün şüphelerinden arındım. Boa yılanı diye bir şey yoktur , tıpkı Süpermen gibi , Disneyland tarafından uydurulmuştur. Müsterih olunuz, şerbetliyim. Kimsenin yılanına ya da filine kış demem. Hiç bir harikuladeliği görmeksizin, hayatımda olağan üstü hiçbir şey olmaksızın , evden işe, işten eve... Ancak akşamları sorumlu aile babası olarak oğlumla vakit geçiririz. Bu vakit geçirmelerimizin içinde bir de önemli bir ritüelimiz var. Sokağımızdan çöp arabası geldiğinde oğlumla beraber cama koşup çöp arabasını seyrederiz. Bu seremoni ilk olarak nasıl başladı hatırlamıyorum ama, oğlum bir gün bile bu ritüeli aksatmama izin vermez. Tosuncuk çöp kamyonunun sesini duyar duymaz bana seslenir, ben de oğlumu kucağıma alırım, cama dayanır, birlikte çöpçüleri seyrederiz.

Oğlum konu komşunun rutin “Büyüyünce ne olacaksın evladım?” sorularına mütemadiyen çöpçü olacağım cevabını vermesi üzerine bu gece ritüelini sonlandırmak istedim. Evet önceleri “çöpçü olacağım” cevabı herkese komik geliyordu. Ben de zeki, esprili, cin gibi bir oğla sahip olduğum için gizli gizli böbürleniyordum. Fakat günler geçtikçe bu cevap can sıkıcı olmaya başlamıştı. İnsanlar artık beni kınıyor , eşim durumdan endişe ediyordu , modelleme kuramı falan işte…
Sorumluluk sahibi bir baba olarak oğlumu karşıma alıp konuşmaya başladım.

-Büyüyünce ne olacaksın?
-Çöpçü
-Neden?
-Kamyonları var ve her yeri temizliyorlar.
-Ama kendileri kirleniyor!
-Hepsi değil.
-Ama çok para kazanamazsın!
-Zaten onların her şeyi var.
-Pis ama onlar!
-Hayır değil, annem senin ceketini çöpe atmıştı pis değildi, benim tekerleği kırılan arabam da pis değildi. Ama siz çöpe attınız. Ben oyunda patlak tekerlekli araba gerektiği için onu kırmıştım.

İkna etmek zordu, zamana bırakmak daha akıllıcaydı. Daha da akıllıca olanı çöpçülerden yardım almak olabilirdi. Bu düşünce ile bir gece çöp kamyonuna yanaşıp, çöpçülerden birisine seslendim.

-Birader bakar mısın ?
Bakmadı.
-Hemşerim!
Ses yok.
Arkadan yanaşıp omzuna dokundum, döndü gözlerinin kenarından yanaklarına doğru süzülen göz yaşlarını gördüm.
-Yetişemedik, dedi.

Gayri meşru bir cenin artığını göbeğinin üstünde tutmuş ayet ayet okuyordu. Şehrin bağırsaklarında gezen oydu ve şayet şairin söylediğinde* hakikat varsa mutlu olmalı idi. Şehrin bütün kirlerini heybesine doldurup yürürken yüzünü seyrettim mutlu değildi. Hüzünlü de değildi, hiçbir şey değildi.

Eve çıktım ve oğlumun alnından öptüm. Sanırım oğlum benden çok daha önce Çöpçü Baba'yı fark etmişti. Fark etmiş ancak fark ettirememişti. O geceden sonra biz her gece çöp arabasını beklemeye devam ettik. Görünüşte homurtulu çöp kamyonunu ve kamyona çöpü yükleyen çöpçüleri seyrediyorduk, ancak bildiğim bir şey vardı ki çöp bidonları aslında ayna idi ve o aynaya bakıp kendimizi gerçekten görebilirdik.

Çöpçü babayı ilk fark ettiğimin ertesi günü heyecanla komşumuz, mahallemizin bakkalı Hacı Hasan amcaya koştum. Ben heyecanla Çöpçü Baba'dan bahsederken o kola şişelerini raflara dizmeye devam etti. Söylediklerim hiç ilgisini çekmemişti, oysa temiz bir evliya arayışında olduğunu biliyordum. Son şeyhi Hacı A… efendi kendisine şiş sapladığında canını biraz acıtmış ve bir miktar da gövdesinden kan çıkmasına sebebiyet vermişti. O güne değin şeyhinin yaşayan en büyük evliya olduğuna inanıp her gördüğünü tekkeye çağıran Hacı Hasan amcanın şeyhine itikadı sarsılmıştı. Tekkeye devam etmekle birlikte gizliden gizliye sadece şeyh olmayan bir evliya aramaya başlamıştı. Bu sebeple kendisinin iştiyakla beni dinleyeceğini ummuştum. Hasan amca kuşkulu gözlerle bana bakıp:

-Sen bu mübareğin herhangi bir kerametini gördün mü? diye sordu.
-Kendisi ile konuşulunca bir arınmışlık duygusuna kapıldığımı, kötü duygularımın silinmiş olduğunu hissettiğimi söyledim.
-Yaa diyip işine devam etti.
-Benim kötü duygularım yok ki silinsin, şeytanın vesvesesidir, geçer.

Başka ne anlatabilirdim bilmiyorum. Bu kadar pisliği temizlemeye gönüllü olması yeterince büyük bir erdem değil miydi ki? Siz bir çöpünüzü attığınızda ondan tamamen kurtulduğunuzu düşünür rahatlarsınız. Oysa o çöp yok edilmemiş sadece uzaklaştırılmıştır. Çöpünüzü binlerce yılda toprağa karışmayan plastik bir poşete doldurup, metal bir çöp konteynırına atmakla onu yok edemezsiniz. Bunun böyle olmayacağını şehrimizde vuku bulan bir çöplük patlaması ile anlamış olmamız icap ederdi. Şehrin yöneticileri çöplüğü şehrin dışına çıkartarak sorunu çözdüklerini düşünmüşlerdi. Böyle olmadığını çöplerin bize olmasa bile mutlaka başka bir insana / canlıya zarar verebileceğini ve belki de kendi öz çocuğumuza zarar verebileceğini sonraları bizzat Çöpçü Baba'nın ağzından işittim. “Allah-u Teala hiçbir şeyi çöp olarak yaratmamıştır, yaratılmış her şey zikirle yaşamaya devam eder, oysa çöpler sadece acıyla inler” demişti. Acı çeken her yaratılmışın intikam için bileneceği aşikardır. Bu yüzden Çöpçü Baba topladığı çöpleri atmıyor onları değerlendiriyordu. Atılmış bir karton kutudan yavru kedilere ev yapıyor, yiyecek atıklarını teker, teker ayırıp kimini kuşlara, kimini kedilere, kimini köpeklere pay ediyor, aklınıza gelmeyecek nice tuhaf eşya varsa onları da ibret alınsın diye kuracağı tuhaf atıklar müzesi için ayırıyordu. Kullanılabilecek evsaftaki çöplerden muhtaçlar için çareler üretiyor kullanılamayacak olan poşet vb. şeyleri ise yeniden kullanım için eriten fabrikalara satıyordu. Atılmış anılardan ibretamiz hikayeler yapmakta pek bir mahirdi Çöpçü Baba. Atılmış günahlardan beyaz kanatlı güvercin, hınçlardan zeytin dalı, hırslardan gözyaşı yapar cebinde taşırdı. Hiç bir şeyin israf edilmesine razı olmaz, kirli kalmasını istemezdi. Esasen kirli bir şey yoktur derdi ama ne demek istediğini anlayamazdım.

Çöpçü Baba'dan birkaç yerde bahsetti isem de umduğum iştiyakı göremeyince ondan bahsetmekten vazgeçtim. Belki de konuşarak anlatmada yeterli değildim. Bu yüzden gördüklerimi bir cam şişeye koyup, şişenin ağzını anılarımdan oluşan mantar tıpa ile tıkayıp yazının denizine bırakıyorum. Aşağıda ifade edeceğim sözler bu kabildendir ve şişenin ağzı mühürlenmiştir.

Hacı Hasan amcanın ilgisiz tavrından sonra yaşadığım şaşkınlık bir şüpheye dönüştü ve birkaç kişi ile daha sırrımı paylaşmak istedim. Kendilerine konuyu açtığım şeyh ve evliya hususunda uzman olan mutasavvıf dostlarım, böylesine sıradan bir adamın evliya olamayacağı kanaatlerini belirttiler. Silsilenin önemini anlattılar. Bu tarik meselesidir, bir mürşit mutlaka bir başka mürşitten feyiz almalıdır diyip, silsilesi sağlam kendi mürşitlerini adres gösterdiler. Adres gösterdikleri kimselerin pek çoğu evliyalığı babadan devir esaslı şeyh efendilerdi. Babadan oğla mesleklerin bile geçmediği günümüzde babadan oğla evliyalık sürüp gitmekte idi.

Mantığının kuvvetine, bilgisinin derinliğine itimat ettiğim bir arkadaşım; İslam dininin akıl ve mantıktan uzaklaştırılıp bir takım mistik unsurlara hapsedilmesi sonucu İslam dünyası atalet içinde kalmış ve batı dünyası karşısında gerilemiştir diyordu. Mesela Kuran'da geçen "Allah dostu- Evliyaullah" kavramının etrafında oluşan hurafelerden, uçan kaçan kişilerden bahsedip, evliyaullahın ne olup ne olamayacağını anlattığında, ben de ona Çöpçü Baba'dan bahsedip, böyle bir kişinin evliya olup olamayacağını sordum. Tağuta karşı mücadele edip etmediğini, İslami harekette görev alıp almadığını sordu. Miting meydanlarında görmemiştim kendisini. Evliya için ölçü arıyorsan dedi; Hz. Ebubekir, Ömer, Ali, Osman ve diğer öncü sahabelere bak, ilim ve takvada ileri oldukları gibi toplumda da öncü idiler. Yani Evliya arayacak isek liderlik vasfı olan kişiler içinde aramalı idik. Bu görüşün bir benzerini de bir iftar davetinde dinledim.

Bir gün davet edildiğim şatafatlı iftar sofrası sonrası kahvelerimizi yudumlarken evliyaullahtan konu açıldı. Belediye başkan yardımcımız günümüzde yaşanan küresel kirlilikten bahsedip bazı evliyaların yüzü suyu hürmetine yaşadığımızdan bahsedince, onun da Çöpçü Baba'dan haberdar olduğuna kanaat getirip:

-Evet, bu tarz veli insanlar mevcuttur, dedim.

Var ise böyle bildiğiniz mübarek kişiler gidip intisap edelim deyince "temizlik işlerinde çalışan bir çalışanınız evliyadır" deyip Çöpçü Baba'dan bahsettim. Başkan yardımcısı dalga geçip, geçmediğimi anlamak için uzun uzun yüzüme baktı, ciddi olduğuma kanaat getirince ne diyeceğine karar veremeyip:

-"Temizlik İşleri Daire Başkanlığımız'da bordrolu bir Çöpçü Evliyamız yoktur!" deyiverdi.
Gülmemek için dişlerini sıkanları rahatlatabilmek ve Başkan yardımcısını düştüğü sıkıntıdan kurtarmak için bordrolu yalakalardan birisi:
-Günümüzde evliya olsa idi muhterem belediye başkanının ya da başkan yardımcılarından birisinin olacağını, çünkü halka hizmet gibi ulvi bir görevi yerine getirdiklerini söyledi.

Tartışmak, ikna etmek imkansızdı o kadar makam sahibi, okumuş, kendini halka ve hakka hizmete adamış, gayretli kişi dururken bir temizlik işçisinin evliya olması elbette mantıksızdı.

Bu mantık öyle bir şey ki kim koynuna alsa itiraz etmez. Hiç aşık usandırmaz, naz yapmaz, gönül kırmaz bir dilberdir kendisi. Herkesin mantığı kendine diyip işin içinden çıkmam kolay olmadı, çünkü işin içine mantık girince sürekli doğuya doğru giden gemi bulunduğu noktaya değil istediği noktaya varıyordu. Mantık bütün yolların kendine koştuğu bir Roma olmalı idi.

Bana soracak olursanız, Çöpçü baba; Aşçı Yahya Baba, Bostancı Baba, Terzi Baba, Somuncu Baba, Nalıncı Baba gibi isimleri bildiğimiz ve bilemeyip sayamadığımız sıradan ve yaşarken şöhreti olmamış meslek erbabı evliya zincirinin son halkasıdır. Ölümünden sonra bu şehirde türbesi uzun yıllar halkı irşat etmeye devam edecektir. Belki de bir gün Büyükşehir Belediyesi Temizlik İşleri Daire Başkanlığı'nın önüne yahut meşhur bir parkın ortasına Çöpçü Baba'nın heykelini sevabına yahut hizmet maksadı ile dikebilir.

-Okunmuş mum 1 lira hanım abla.

***

Akla Karşı Tezler - III

En mutlu insanlar belki de
baca temizleyicileridir
öyle dar, öyle kara karanlık bir yerdedirler ki
yüreklerini geniş, dayanıklı
aydınlık tutmak zorundadırlar
buna yükümlü sayarlar kendilerini.
Baca temizleyicileri başkalarını sevmekle kalmaz
başkalarınca sevilirler aynı zamanda
çünkü herkesi düşünmeyecek kadar mutlu
herkes tarafından düşünülmeyecek kadar mutludurlar.

İsmet ÖZEL