"Dil Kurumu başkanı önce Türkçe konuşmalı!"

"TDK Başkanı, Devlet dilini latince kökenli fransızca ve ingilizce kelimelerin istilasına karşı etkin tedbirler geliştirmeli. 'Mortgage, check-up, performans, show, shop..." gibi kelimeler iletişim dilinde cirit atarkan uykusu kaçmalıdır."

D. Mehmet Doğan, yeni yayınlanan " Devlet Sözlük Yazar mı?" isimli kitabı hakkında Zaman gazetesinde yer alan haberle ilgili görüş açıklayan TDK Başkanı Prof. Dr. Şükrü H. Akalın'ı eleştirdi. Doğan, Başkan'ın kitabını okumadan, hatta görmeden konuştuğunu, bu yüzden sanki kendisi ve dönemi eleştiriliyormuş gibi tehevvüre kapıldığını, belirtti.
Doğan, söz konusu kitabında, Türkçenin 19. yüzyıldan itibarın hemen hemen bütün sözlükleri ile ilgili bilgi, görüş ve değerlendirmelere yer verildiğini, bunların çoğunun dolaşımda olmadığını, TDK'nın 1945'ten beri yayınlanan sözlüğünün ise en son baskısının halen piyasada olduğu için dışarıda tutulduğunu belirtti.

"Kitapta, halen dolaşımda olmayan TDK sözlükleri üzerinde durulmuştur ve bunlar şimdiki başkanın döneminde yayınlanmış kitaplar değildir. 1945'te 'Milli Şef' İsmet İnönü'nün emri ile yayınlanan Türkçe Sözlük'ün gerçek yerine oturtulmaması hâlinde, Türkiye'de dil ve sözlük konusunda doğru ve ileri adımlar atmanın imkânı yoktur. Bu Sözlük, Türkçe'nin gelmiş geçmiş en fakir sözlüğü idi. Kelime kadrosunun 15 bini geçmemesi bir yana, bir çok kelime ve kavramın tarifinde ideolojik davranılmış, objektiflikten, gerçekçilikten, tarafsızlıktan ve dolayısıyla ilmî olmak kaygısından uzak durulmuştur. İslâmiyet’le ilgili kavramlarda dini küçük düşürücü ifadelere yer verilirken, diğer dinlerin kavramlarına hayli objektif yaklaşılabilmiştir".

"Kültürümüzün bilhassa müzikle ilgili kavramları aşağılayıcı tariflerle sözlükte yer almıştır. Sosyal bilimlerle ilgili kavramlar konusunda da ciddi sıkıntı vardır. 1945 sözlüğü aşırı ideolojik olduğu için, 1950'den sonra millî şefin partisi iktidarı kaybedince, Atatürkçülük, laiklik gibi kavramlar, seçimle gelmiş DP iktidarına karşı yeniden tarif edilmiştir. TDK Sözlüğü, 1980'den sonra tedricen bu ideolojik bağnazlıktan sıyrılmış, kelimeler ve kavramların tarifinde olağanlaşma başlamıştır. Buna rağmen, halen dolaşımda olan sözlükte dahi, eski ideolojik kalıntılar varlığını hissettirmektedir."

Doğan, açıklamasının devamında, TDK'nun Türkçe Sözlük'le öğünmektan daha önemli işlerinin olduğunu, eğer sözlük sahasında üstüne düşeni yapması gerekiyorsa, yıllarca önce başlanan Türkçe'nin Tarihî Sözlüğü'nün tamamlanarak yayınlanmasının en öncelikli işleri arasında bulunması gerektiğini belirtti. Doğan, "Kurum, eski harfli sözlüklerin bazılarını latin harflerine çevirerek yayınlıyor. Bunların bir kısmı önemli elbette, fakat bu sözlükler arasında gerçekten önemli olan Redhouse'un Müntehabat-ı Lügat-i Osmaniye'si, Şemseddin Sami'nin Kamus-ı Türkî'si, Muallim Naci'nin Lügat-ı Naci'si, Hüseyin Remzi'nin Lügat-ı Remzi'si, Salahi Bey'in Kamus-ı Osmani'si görülmemektedir. TDK'nun eski sözlükleri yayınlama konusunda ilk işi Hüseyin Kâzım Kadri'nin Türk Lügati'nin yayınlanması olmalıydı. Harf devriminden önce iki cildi eski harflerle yanlanan bu hacimli sözlüğün son iki cildi 1940'larda TDK tarafından latin harfleriyle yayınlanmıştır. Ta o zaman TDK yöneticileri bu sözlüğün bütününün yeni harflerle, dizini yapılarak yayınlanacağı vaadinde bulunmuşlardı. Aradan üç nesil geçti, Türkçe'nin en zengin lügatlerinden biri bugünün okuyucusuyla buluşturulamadı."

D. Mehmet Doğan, TDK başkanının, başı sıkıştığında "resmî ilim kurumu" sıfatına sığındığını, bunun ise çok benimsenebilecek bir şey olmadığını öne sürdü. "İlmin resmisi olmaz. İlim resmiyetle birlikte yürümez, ilim mahallî ve hatta sadece millî de olamaz. 'Üniversite' kelimesi bu yüzden evren, kainat anlamına gelen 'univers'den türetilmiştir! Bu yüzden ilmi resmiyete hapsretmek bir zamanlar faşist ve komünist totaliter yönetimlerin işi olmuştur. Ne yazık ki Türkiye'de hâlâ üniversiteler tek elden yönetilen 'resmî ilim kurumları'dır. Bu 'ilim' kurumlarının neden dünyada itibarlarının olmadığını, hiç birisinin neden dünyanın ilk beşyüz üniversitesi arasına giremediğini sorgulamamız lâzımdır."

"Türkiye'de hiç bir üniversitede, sözlükbilimi/leksikoloji bölümü, dalı, alanı.. yoktur. O yüzden, başkanın türkçesini vermekten kaçındığı 'lexicographer'lerin Türkiye üniversitelerinde yetiştirildiğini söylemek mümkün değildir. Başkan 'lexicographer' diyor, 'sözlükçü', 'lügatçi' diyemiyor. Çünkü, sözlükçü, lügatçi herkesin anladığı kelimeler ve bir 'ilmî' havası yok! O yüzden TDK başkanı, Kurum'un Türkçe Sözlük'ünün 'lexicographer'ler tarafından hazırlandığını söylemek istiyor. Öyleyse, neden 'sözlük'te ısrar ediyoruz? 'Lexicon' diyelim, iş bitsin! Bu yaklaşım Türkiye'de sözlüklerin kalitesinin ölçüsü olamaz. Belli başlı hiç bir Türkçe sözlüğü, başkanını sözünü ettiği 'lexicographer'ler yazmamıştır. Ahmet Vefik Paşa'dan, Şemseddin Sami'ye, Hüseyin Kâzım Kadri'ye kadar bu böyledir. Hatta Türk Dil kurumu'nun ilk sözlüğünün asıl hazırlayıcısı bir askeri tabiptir! Hem de Giritlidir!" "Bugüne kadar hiç bir diplomanın sözlük yazdığı görülmemiştir! Hiç bir eser, yazarının diplomasına bakılarak değerlendirilemez. Türkçenin en ünlü ve muteber sözlüklerinin hazırlayıcıları, başkana göre ehliyetsizdir: Ne Redhouse'un, ne de Şemseddin Sami'nin ve ne de Ferit Devellioğlu'nun yüksek tahsili vardır. Naci'nin tam bir ilk öğrenimi bile yoktur! Salahi Bey, rüştiye (orta okul) mezunudur! Ziya Paşa'nın buyurduğu gibi,

Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde!

Türkiye'de olduğu gibi, dünyada da sözlükler kişiler tarafından hazırlanmış, ancak sonradan iş kurumlaşmış ve çok sayıda kişinin katkıda bulunduğ sözlükler ortaya konulmuştur. Emil Litré, Pierre Larousse, Paul Robert, Noah Webster...Bunlar dillerinin sözlüklerini tek başına hazırlayan, isimleri sonradan markalaşan kişilerdir." "Son sözümüz şudur: Türkçe hassasiyeti bakımından bu ülkede en ileri durumda olması gereken Türk Dil Kurumu Başkanı'dır. Önce Dil Kurumu başkanı Türkçe konuşmalıdır!" TDK başkanı 'lexicographer' derse, elbette gözlükçü 'optisyen', sunucu 'anchorman' olur!" "TDK Başkanı, Devlet dilini latince kökenli fransızca ve ingilizce kelimelerin istilasına karşı etkin tedbir ler geliştirmeli. 'Mortgage, check-up, performans, show, shop..." gibi kelimeler iletişim dilinde cirit atarkan uykusu kaçmalıdır."