“Düzyazıda sözcükler, diğer anlamlarının yok edilmesi pahasına, mümkün olan anlamlarından sadece bir tanesi ile anlamlandırılma eğilimi taşırlar.Bahçe beli bahçe belidir.’’
Octavio Paz - Yay ve Lir-1/ Şiir Nedir?

Şiirin yer yer ağdalı, gizemli, örtülü, anlamı kapalı artistik sesi için kullanmayı uygun gördüğüm doymamış ses nitelemesini amacım doğrultusunda burada deneme/k istiyorum. Kaldı ki, şiirin kendine özgü otantik sesi ile düzyazı ve gündelik dilin sesi arasındaki ilişki ve karşıtlığı dillendirmek üzere aynı düzeydeki seslerin yapısal farklılıklarına işaret ederek de savımı serimleyebilirdim. Şiirin sesi ile dışındaki seslerin nüansını ortaya koyabilmek, söz konusu seslerin ırasındaki mesafeyi açığa çıkarabilmek bakımından ses ve doymamış ses ayrımına burada duyduğum gereksinim ise tek başına anlaşılmayı kolaylaştırmaya matuftur.

Düşünce ile ses’in taşıyanı olması hasebiyle dil, canlılar içerisinde yalnızca insana özgü konuşma yeteneğinin bir aracıdır. Konuşmak, insanların düşünce, duygu ve isteklerini dil vasıtası ile açmalarının, açığa vurmalarının en gelişmiş yoludur. Nihayetinde dil, seslerden müteşekkil dizgenin kullanımı sonucu kişiler arası bildirişimin sağlayıcısıdır da. İnsanların bitmez tükenmez uğraşları ve çabaları neticesinde düşünce ve duygular, dilin sunduğu imkanlar nispetinde en gelişmiş ifadelerini aramaya ve dahi bulmaya devam edegelmektedir. Mahut uğraş ve çabaların aralıksız tekrarlandığı ve denendiği alan olarak edebiyat; ve her nedense edebiyattan söz açıldığında ilk sırayı temellük edinmiş şiir üzerinedir bu satırlar.
Sırası gelmişken dile getirmeliyim ki, hem ait olduğu dalın sınırlarını ihlal edercesine alanı genişletmeye iştahlı, hem de dahil olduğu bütünü kapsamaya çalışacak denli cesur ve pervasız tek sanat türü şiir olsa gerek. Varlığından ve gerçekliğinden söz edebileceğimiz her şey gibi şiir’in de nerede ve nasıl doğduğu, varoluş sürecinde aşamalarının her birinde farklı farklı amaçlara atfedildiği ve giderek her söz sahibinin diline uygun izahlara açık olacağı ortadadır. Çağlar boyu insan türünün dünyadaki yolculuğuna eşlik ede gelen şiir, seyir sırasında varacağı duraklarda, manevra yapacağı dönemeçlerde envai çeşit kılıklara bürünmüştür, bürünmektedir.

Bu yolculuğu şu ân durduğum kavşakta, bakışlarımın kazanabildiği irtifadan bana görünürlüğü nispetinde resmedebilirim olsa olsa. Kaldı ki, ne denli uzun laflar edilebilse de, dikkatlerimizi bütüne değil kısımlara teksif edebiliyoruzdur enikonu. Bir şey’e ilişkin tüm şey’leri dillendirmek insanı aşan niteliği ile önümüze dikili haldedir. Bu bağlamdan olmak üzere, şiire dair bahsedebileceğimiz tüm ifadeler, bakışlarımızı saldığımız yerin konumunu ve duruşumuzu ve tabi ki nasıl baktığımızı ele verecek. Dolayısıyla o’na dair neleri söyleyemeyeceğimizi de ifşa ederek çizgilerimizi belli edecek. Ve dahası, sınırlarımıza dışarıdan baskı ede ede darlığımızı itirafa koyulacaktır.

Burada değineceğim yönüyle şiir, sadece ses ile kurduğu ilişkide temayüze çalışılacaktır. Bir edebiyat türü olması, diğer türlerle bağıntıları, yapısına ilişkin hususiyetleri, geçirdiği evreler ve evrimi başka başka düzlemlerde derinlikli ve tafsilatlı incelemelere müsait ve muhtaç.

Madem ki, konuşma denilen en insani edim, ağzımızdan çıkardığımız türlü seslerin anlamları olduğunu kabul ettiğimiz karşılıklarla denkleşmesi ve bu karşılaşmaların türlü kurallar ve bir sistem içerisinde dile evrilmesi sayesinde oluşuyor. O vakit, söyleyişimizi imkanları ve derinliği nispetinde şiire kalbedebilen ses, bir takım nüansları ile konuşma dilinden bir kesinlik ve netlikle ayrışmaktadır.

Seslerin söz(cük)leşerek anlam alanında hizaya çekilmeleri ortak bir dil tesisi bakımından zorunluluk olarak görülmektedir. Bir dilin anlam ile eş zamanlı yürüttüğü birliktelik, seslerin doyurulabilmeleri ile ilintili olsa gerek. Kanımca, doymuş bir ses dilin mutabık olunan anlam alanına denk gelmesi ve örtüşmesiyle ölçülebilir. Düzyazı yahut günlük konuşma dili, iletici ve alıcı bağlamında meramını bulmuş ve dolayısıyla doymuş sesler manzumesi olarak görülebilir. Yani, ses anlam ile kurduğu ilişkide o dili kullananlarca anlaşılma ölçüsünde doyuma ulaşmıştır. Sesin anlamla ilişkisinde savladığım bu örtüşme, beni sesin doymuşluğuna kanaat ettirse de, esasen bu benden önce ortak dil savunucuların bir inancı ve kabulü olmalı. Aksi taktirde varlığı gereği sesin hep açlığına hükmetmek durumunda kalırız ki, bu da zaten söz konusu açlığa kulak verebilme cesaretinden ötürü şairi doymamış/doymayacak ses’e yakınlaştırır ve ona kucak açtırır.

Öyleyse açıktır ki, şiirin sesi anlam ile icra ettiği üst-dil’de, alıcısını konuşma dilinde olduğu üzere bir hamlede bulamamış ve doyuramamıştır. Bu yüzden şiirin sesi için doymamışlığına vurgu yapmak yerinde olacaktır. Doymuşluğunu düşündüğüm sesin duruluğu, bayatlığı ve bungunluğu şairin dirim dolu, alçalan kabaran iç dünyasını tam olarak yansılayamayacaktır. Doymuşluğun ve devamında, mutabık kalınan anlam dünyasının çeperlerini aşarak şair, doyurulmamış ses ve anlamların uzağında kendi sesini ve dilini en savaşçı görüntüsüyle tedavüle sokacaktır. Bir dil savaşçısıdır çünkü şair. Doğduğu, geliştiği dil coğrafyasını hem bir daha keşfe koyulurken hem de fetihlere açılacaktır o. Korkaklığın ve sinmişliğin hatta bezginliğin topraklarından görkemli, gösterişli, güç bulunur, yeni ve yenileyen bir ülke varedecektir kendisine. Doymamış ve doyurulamayacak sestir şiirinki. Sesteki bu açlık durmadan yinelenen, sonsuzluğu mecbur kılan yaratıcı sesin bazen sanki bizzat kendisi bazen de devamı niteliğindedir. Şairin doymamış sese duyduğu ihtiyaç, onun doğasında vardır. Varlığını müjdelemesi bu sese olan akrabalığından gelmektedir. Şairin dili, neredeyse gündelik dilin içerisinden hayat bulmuşçasına kullanışlı ve ama yenidir, bundan ötürü de normal insanlara o denli yabancıdır. Yeni olan daima yabancılanır, garipsenir ve zaman zaman da yadsınır şair dışındakilerce. Bu, aynı vakit bir insan olarak şairin diğerleri karşısındaki duruşunu ve yerini de mümkünler. O, artık doymuş ses/dil düzleminden değil, doymamış ses/dil yükseltisinden katılır var-oluş’a.(suskunluğa varasıya yahut dilin tutulacağı dakka’ya dek) Olmak, olu-vermek yaratılışın içinden yaratıma kalkışmak ve katılmak anlamındadır. Şiiri kendi doğasından uzaklaştırmadan kurabilen has şair, şiirsizlikten kıvranan sözde şairlerin elinden sesi/dili ve hatta şiir severleri bile kurtaracak olandır.

Bir şey’e kalkışmak onu farketmek, ona dikkat kesilmek ve devamında onu irade etmektir. Şairin şiire kalkışması onun nerede bulunduğunun ve nasıl durması gerektiğinin önemini ve ayrımını da verir bize. İç’den ve dış’dan bir arada kuşatılır şair ve şiiri. O, hem hazır olan, bulunan ve amade olanken hem de hazırlayandır, hazırlayıcıdır. Kalkışmak ve katılmak en insani vasıf olabilecekken, yüksek şuur sahiplerine verilmiş bir payedir de. Şair bunun ne kadarını nasiplenecektir şiiriyle, asıl mühim olanı budur zaten!...