Bir toplumu ayakta tutan güç bağlı bulunduğu değerleri korumasıyla mümkündür. Değer kaybı yaşayan bütün toplumlar ve insanlar erozyona uğrayarak varlık nedenlerini er veya geç kaybetmeye mahkûmdurlar. Tarih bu bakımdan her toplum için bir hafıza hükmündedir. Maalesef çağdaşlaşma süreci bizde toplumsal bazda büyük kayıpları da beraberinde getirmiştir. Gündemleşen bir yığın olmanın süreci içine girdiğimiz bu dönemde karşılaştığımız bazı tarihsel sorunlar kendimizi sorgulama fırsatı vermiyor da değildir.

"Ermeni Soykırımı" konusu bunlardan sadece biridir. Bu konunun şiddetle tartışıldığı bir ülkede Ermeni Tarihi uzmanının ve Ermenice bilen araştırmacıların olmaması büyük bir ayıp olsa gerek. İlgisizliğimiz bazen çıldırmamızın en büyük nedenini teşkil etmektedir. Örneğin, Soğuk Savaş başlarında Sovyet Gürcistan’ı sırtını Sovyetler Birliğine dayayarak Türkiye’den Artvin, Oltu ve yörelerini talep ederken, rahmetli Fuat Köprülü Millet Meclisinde dönemin milletvekillerine seslenerek "Gürcistan hakkında ne biliyoruz" diye sormuş ve yanıt alamayınca acilen bir komisyon kurarak Türkiye’de Gürcü Tarihi hakkında eserlerin yazılmasını ve tercüme edilip topluma kazandırılmasını istemiştir. O zaman tercüme edilip basılmasına karar verilen Brosset’in ünlü "Gürcistan Tarihi" ancak 2000 yılında ortaya çıkmayı başardı. Böylece, Türk tarihçiliği Gürcü sorununa ancak 53 sene sonra yanıt vermeyi başarmıştır. 1915 yılından beri dünyanın her köşesinde "Ermeni Soykırımı" diye bitmek bilmeyen bir hırsla çalışan Ermeniler, bugün çalışmalarının başarısı toplarken, biz hala meyve vermeyen ağacı taşlamakla meşgulüz. İstatistiklere göre, bugün dünyada "Ermeni Soykırımı" hakkında 28.000’den fazla "soykırımı" destekleyen ve savunan çalışma yapılmıştır. Buna karşılık Türkler bu iddiaları çürütecek sadece 700 çalışmaya imzalarını atabilmişlerdir. Bu 700 çalışmadan çoğunu da içinde bulundukları sorunlardan dolayı Azerbaycan tarihçileri gerçekleştirmişlerdir. Şöyle bir kıyaslama yapalım: "Ermeni sorununu" merak eden her hangi bir ecnebi internete girip bu konuda bir şeyler öğrenmek istese 28.000 kaynağa ulaşması mı daha kolay olurdu, yoksa tamamı Türkçe yazılmış 700 çalışmaya ulaşması mı? Yani dünyaya kızmakta biraz da haksızız diye düşünmemiz çok daha insani olacak niyetindeyim. Son 4 yılda Türkiye’de "Ermeni Soykırımını" destekleyen 25’ten çok eser ve makaleler toplusu yayınlandı. Buna karşılık soykırım iddialarını çürüten basılı eser sayısı 15’i geçmiyor. Bizim cemaat.com sitesinde bile bu konuda tek satır dahi yazılmadı. Kendi sahamızda bile maça 1–0 yenik başlıyoruz. Oysa koca tarih bizden yana. Birkaç gün önce Doğu Perinçek bir basın toplantısı gerçekleştirerek Ermeni iddialarını çürütecek ve Ermenilerin Müslümanlara karşı soykırım yaptığını kanıtlayacak Rus subayına ait bir belge bulduğunu anlatıyordu. Ben ise bu belgelerin binlerce olduğunu söylüyorum. Gürcistan, Azerbaycan ve Rusya arşivleri bu belgelerle doludur. "Dostluk", "kardeşlik", "komşuluk", "büyük devlet" geyiği adına her sorunun üzerini kapatmaya çalışan doğamız bakalım bizi daha ne kadar idare edecektir.

Maalesef, Ermenistan Merkez Kütüphanesi Matenadaran’ın kapıları yabancı araştırmacıların yüzüne kapalıdır. Oysa benim Rusya kataloglarından takip ettiğim kadarıyla miladi IV. Yüzyıldan bu yana Türk tarihi aydınlatacak çok sayıda değerli belge bu kütüphanenin duvarları arasında çürütülmektedir. Bunların birçoğu imha edilmiştir bile. Daha Sovyet döneminde belge imha etmekten yargılanan çok sayıda Ermeni arşiv çalışanı hakkında soruşturma başlatılmış ve bu soruşturmaların tutanakları bugün de Rusya arşivlerinde korunmaktadır.

Ermeni "ulus kimliği" yapay bir kimliktir. Rusya çarı I. Petro (1689–1725) döneminde siyasallaşmış bir içerikten öte anlam taşımamaktadır. XIX. Yüzyıldan beri yazılan Ermeni tarihleri de safsatadan öteye gitmemektedir. Bütün ezik toplumlar milletleşme sürecinde doğal olarak kendilerine ihtişamlı bir özgeçmiş ararlar. Ermeniler bunu fazlasıyla ve layıkıyla gerçekleştirmiş bulunmaktalar. Ancak bu hayal ürünü tarihler bugün aleyhimizde birilerinin siyasal amaçlarıyla örtüştüğü için önümüze kanıt diye konulmaktadır.

Bugün çoğu Rusçaya basılı bulunan ve internet sayfalarını dolduran Ermeni kaynaklarının ciddi bir araştırılması yapılırsa "Ermeni iddialarının" nasıl kibritten bir bina gibi yıkılacağı gerçeği de ortaya çıkacaktır. Bu iddiaları kısaca eleştirmeye çalışalım:

"Ermeni iddialarının" başında "devletleşmiş Ermeni kimliğinin Türkler tarafından yok edildiği" gelmektedir. "Devletleşmiş Ermeni kimliği" de neyin nesidir? Ermeni tarihçileri bununla tarihte hayal ettikleri "Büyük Ermenistan"a gönderme yapmaktadırlar. Oysa bütün kaynaklar "Büyük Ermenistan" denilen bölgenin Selevikos hükümdarı II. Antiok döneminde Selevki İmparatorluğuna bağlı bir eyalet olarak kurulduğunu söyler. Dönemin Grek, Roma ve bizzat Ermeni kaynakları bunu kanıtlar. Nasıl oluyor da, Helenistik bir imparatorluğun eyaleti olarak ortaya çıkan bir idare "Büyük Ermenistan" adı verilen "bağımsız bir devlet" dönüşür. Öte yandan bu eyalet bütün tarihi boyunca Partlarla Romalılar arasında hep el değiştirmişti. Dönemin Ermeni krallarına ait sikkelerin üzerinde bile "Büyük Ermenistan’ın kurucusu Tigran’ın" adı "tâbi hükümdar" olarak zikredilmektedir.

İkinci iddia ise "Büyük Ermeni edebiyatı Mamikonyanlar döneminde V. Yüzyılda ortaya çıkmıştır". Doğrudur, Ermeni yazılı edebiyatı Mamikonyanlar denilen hanedanlık zamanı ortaya çıkmıştır. Ancak işin gerçeği Mamikonyanlar Ermeni bile değiller. VIII. Yüzyılda yazılan Mihitar Horenasi’nin "Ermeni Tarihi" adlı eserinde açık ve net biçimde Turanî Arsak hanedanlığı zamanında Mamik adlı birisinin beraberindeki göçebe birliklerle Çin’den İran’a göç ettiği ve Part hükümdarının da bunları şimdiki Ermenistan’a yerleştirdiği kaydı bulunmaktadır. Yine Ermeni kaynaklarında Mamikonyanların Türk olduğu konusunda da ciddi bilgiler bulunmaktadır. Yine bunun gibi "Büyük Ermenistan Devleti" denilen hanedanlığın başında Ermeni olmayan İskit kökenli Arsakiler sülalesi bulunmaktaydı.

Üçüncü iddiaya göre, "Ermeniler safkan aynı ırka ve etniğe mensup" olmuşlardır. Bu iddiayı çürütmek için hiç tarihe başvurmak gerekmez. Madem, Ermeniler safkan aynı etniksel kimliği korumaktaysa, nasıl olurda bugün bile Ermeni soyadlarının yarıya yakanı Türkçe oluyor. Örnek için, bugün Ermenistan Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan Türkçe soyadı taşımaktadır. Bunun gibi, ünlü Ermeni yazar ve yöneticilerinin isimlerine dikkat edelim: Ocakyan, Balayan, Karayan, Ağayan, Taptıkyan, Tarpetyan ve onlarcası. Çağdaş Ermeni ulusalcılığının "Das Kapitali" olarak değerlendirilen Ocakyan’ın eserin de bile yazar, hayretle "Ermenistan denilen ana yurdun yerleşim alanlarının %70’nin Türkçe olduğunu" söyleyerek şaşırmaktadır. Bunların Ermenice isimlerle değiştirilmesine sadece son dönemlerde başlanmıştır diyor Ocakyan. Yine Ermeni kaynakları Barsil, Bulgar, Bunturk, Hun gibi Türk boylarının bölgeye gelip yerleştiklerinden ve zamanla Ermenileştiklerinden söz etmektedirler. Bütün bunlar, Türklerin İslamiyet öncesi Ermeni toplumunu nüfusça beslendiğini göstermektedir. Aynı şeyi Gürcü tarihinde Kıpçaklar üslenmişlerdir. Çok basit bir örnek verelim: Ermeniler kendilerine hiçbir zaman "Ermeni" demezler. "Hayk", ülkelerine de "Hayestan" derler. "Ermeni" adını dünya literatürüne kazandıran Türklerin ta kendisi.

Dördüncü bir iddiaya göre, "Ermeni kimliği Ermeni halk edebiyatından ve inançlarından beslenmektedir". Oysa, Ermeni halk edebiyatı Türk ozan ve aşık edebiyatı üzerine kurulmuştur. Ermenice halk edebiyatının adı bile "aşık" sözcüğünden bozma "aşuk" demektir. XVII-XX. Yüzyıl arasında Türkçe yazan yüzlerce Ermeni aşığı ve şairi bulunmaktadır. Ermenilerin en büyük halk şairi Sayat Nova bile eserlerinin çoğunu Türkçe kaleme almıştır. Bunun için 1906 yılında yayınlanan Arşak Çobanyan’ın "Ermeni Âşıkları" adlı eserine bakmak yeterlidir.

Son olarak "soykırım" iddialarına ve Türklerin "2 milyon Ermeni’ni katlettiği" uydurmasına gelince fazla derinlere gitmeyerek 1831–1931 yılları arasında kaynaklarla belgelenmiş olan nüfus kayıtlarına göz gezdirmek yeterlidir. Buna göre "soykırımın" yaşandığını iddia ettikleri 1915 yılında Kafkasya ve Anadolu’da Ermenilerin toplam nüfusu 1 milyon 285 bini bulmaktaydı. Bu nüfusun 600 bini daha 1915 yılı öncesinde Mısır, Suriye, Hindistan, Pakistan, İngiltere, Fransa, Avustralya, Endonezya, Kanada, ABD ve diğer ülkelere dağılmıştır ve bunu da kayıtları bulunmaktadır. Aynı tarihte 100 bin Ermeni Mezopotamya’nın içlerine kaymıştır. 200 bin Ermeni Taşnak ve Gnçak partilerinin oluşturdukları "ulusal ordu" saflarında yer alarak yapılan çeşitli savaşlarda ölmüşlerdir. Bu dönemde Türkiye sınırları içinde sadece 380 bin Ermeni bulunmaktaydı ki sürgün edilenler de bunlardır. Yani "2 milyon Ermeni’nin soykırıma uğradığı iddiası" küllen bir yalandır. Bizzat Ermeni kaynakları bu iddiaları dahi doğrulamamaktadır. Örneğin Ermenistan Bilimler Akademisi çalışanlarından Aleksey Karpıviç Civelegov’un nüfus kayıtları üzerine yaptığı araştırmanın sonucuna göre, 1892–1912 yılları arasında Türkiye’den Rusya ve diğer komşu ülkelere giden Ermenilerin sayısı 612 bini bulmaktadır. 1923 yılında Tiflis’te N. Sokolski tarafından basılan "Çağdaş Türkiye Hakkında Denemeler" adlı eserde yer alan Ermeni nüfusuna ilişkin kayıt ve raporlar da aynı sonucu doğrulamaktadır. 1932 yılında Erivan’da Ermenice basılan "Ermeni Nüfusu 1831–1931 yılları" istatistikî çalışması da aynı bilgileri doğrultmaktadır. Öte yandan birçok Ermeni araştırmacısı Ermeni nüfusunun 1915 yılında değil 1918–1920 yılları arasında Taşnaksütyun politikaları yüzünden azaldığını da kanıtlamaktadır. Rusya tarihçiliğinin en büyük özelliği yerel istatistikleri günü gününe kaydetmesidir. Bu kaynaklarda "2 milyon Ermeni’nin kaybına" ilişkin en ufak bilgi bulunmazken, nasıl olurda bu kadar insan "soykırıma" uğrar?

Bir araştırmacı etiği ile 1915 yılında yapılan Türkiye Ermenilerinin göçü sırasında kayıpların olmadığını söylemiyorum. Kısaca, iddia edildiği gibi topyekûn ve bilinçli bir şekilde "soykırım" olduğu görüşünün tümden bir uydurmaca olduğunu söylüyorum. Bunu kanıtlayacak ne Ermenice, ne Rusça, ne de Osmanlıca tek bir belge bulamazsınız. Şayet böyle bir olay yaşanmışsa bu neden o dönemin resmi kayıtları arasında yer almamaktadır. Zira, Doğu Anadolu’yu o sırada sıkı kontrolleri altında tutan Ruslar her şeyin kaydını yaptılar da böyle bir olayı görmezlikten mi geldiler? Neden bu kaynaklarda bu hususta tek kelime bile edilmemektedir? Dolayısıyla "Soykırım" iddialarının dünya siyasetine girmesi Stalin dönemi Sovyet ve İngiliz politikalarının bir ürününden öte bir anlam taşımamaktadır.

Sorun, aslında daha büyüktür. Bir devletin diğer bir devlete ve topluma karşı düşmanca iddiaları ve saldırıları tarih boyunca hep olmuştur. Bu açıdan "Ermeni Sorunun" varlığına şaşmamak ve şaşırmamak gerekir. Asıl böyle sorunlar karşısında kendi sorumsuzluğumuza şaşırmalıyız. 70 milyonluk bir ülkede, 10 bin üzerinde akademisyenin bulunduğu bir dönemde Ermenice bilen, Ermeni tarihini ve tarihçiliği kaynaklarına göre tarayıp araştıran bir tek araştırmacının olmamasına şaşırmak gerekmektedir. Bu iddiaların yarın sırtını sağlama aldıktan sonra Gürcistan’ın, Avrupa da hızla lobileşen Süryani ve Asurîlerin ileri sürmeyeceğini ise kimse garanti edemez. Zira kurtuluş savaşı döneminde Fransız, İngiliz gözetiminde olan Doğu Anadolu bölgesinde 90 bin Süryani ve Asurî’nin kayıp olduğu bilinmektedir. Yine bunların nasıl ve ne şekilde katledildikleri de ortadadır. Bitmedi, Kuzey-Batı İran’da Urmiye ile Selmas arasında 90 bin Türkün Ermeniler tarafından nasıl katledildiklerini de İngiliz, Rus ve İran belgeleri bize aktarmaktadır.

EK I: Bu yazı Ermenistan Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivi (Fon 28 No’da korunan dosyalar) ve Ermenistan Cumhuriyeti Merkez Devlet Sosyal – Siyasal Kurumları Belgelerinin Arşivinden (Fon 1 No’da korunan dosyalar) dolaylı yollarla elde edinilen belge ve dosyalar kullanılarak hazırlanmıştır.

EK II: Aşağıda yer alan istatistiklerin aslı Ermenistan ve kopyası ise Azerbaycan arşivlerinde bulunmaktadır:

A). 1918 Yılında Ermenistan Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan ve soykırıma uğrayan Türklerin sayısı ve yakılan Müslüman köylerinin listesi:
1. Erivan Kazası: Toplam 32 köy, 3015 çiftlik, öldürülen ve sürgün elden 19.005 Müslüman
2. Sürmeli Kazası: Toplam 75 köy, 5493 çiftlik, öldürülen ve sürgün edilen 41.347 Müslüman.
3. Eçmiezdin Kazası: Toplam 84 köy, 5979 çiftlik, öldürülen ve sürgün edilen 35.784 Müslüman
4. Yeni Beyazıt Kazası: Toplam 7 köy, 668 çiftlik, öldürülen ve sürgün edilen 4.649 Müslüman
Toplamda: 198 köy, 15.155 çiftlik, öldürülen ve sürgün edilen Müslüman sayısı ise 100.629.
Belge: Aslı Ermenistan Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivi, kopyası Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi, Fon: 894, Liste: 10, Dosya: 80, Varak: 30.

B). 1919 Yılında Ermenistan Cumhuriyeti sınırları içinde yakılan Türk köylerinin listesi:
1. Eçmiezdin Kazası: Toplam 62 Müslüman – Türk köyü yakılmış ve nüfusunun bir kısmı öldürülmüş bir kısmı ise kaçmak zorunda kalmıştır.
2. Sürmeli Kazası: Toplam 34 Müslüman-Türk köyü yakılmış ve nüfusu öldürülmüş, bazıları kaçmıştır.
3. Erivan Kazası: Zengibasar Bölgesi dışında toplam 32 Müslüman-Türk köyü yakılmış, nüfusunun büyük kısmı kaçmış, geri kalanları da öldürülmüştür.
Toplamda: 128 Müslüman-Türk köyü yakılmış, 60.000 Müslüman öldürülmüştür.
Belge: Aslı Ermenistan Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivi, kopyası Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi, Fon 894, Liste: 10, Dosya: 80, Varak: 31.

Not: Belgelerin mikrofilmleri tarafımızdan korunmaktadır. Konuyla ilgili araştırma yapmak niyetinde olan arkadaşlara birer suretini gönderebiliriz.

n_marmara