Doğu kültürü ve devlet örgütlenmesi üzerine düşünüldüğünde militarizm, geçmişten günümüze yaşamsal bir gerçekliktir. Silah ve onu kuşanan güçlü bilekler geri kalmış dünyada devlet olarak toplumsal bir güven unsuru olmuş ve birey de kolektif yüklemelerin eziciliği altında devletiyle varlığını anlamlandırmıştır.

Avrupa’nın dışındaki toplumların devletlere olan gereksiniminin bireysel noksanlıklardan dolayı devam etmesinin nedeni askeri yetersizlik, ekonomik imkansızlıklar ve en önemlisi eğitim sorununun çözülememesidir. Avrupa ile karşılaştırıldığında eğitimdeki geri kalmışlılık yönetim anlayışlarına yansımakta, demokratik yönetim bu ülkelerde arzulanır bir yönetim olarak görülmemektedir. Batı karşıtlığı ya da taraftarlığı bile halkların temsil edildiği zannedilen devletleri üzerinden yapılmaktadır.

Osmanlı’nın modernleşmesi şimdilerde de bütün doğu toplumlarında karakteristik özelliğini gösteren şekilleriyle iktidarlarla zorlanmış, modern olana entegrasyon halk hareketleriyle değil kadro hareketi ile gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Tanzimat’la başlayan süreçte geleneksel kadro ile modern olana entegrasyonu isteyen kadro arasındaki savaş halklardan kopuk gerçekleşmiş ve devlete sahip olmak istemiyle çatışmaları beslemiştir. Bu çatışmalardaki güç istemi bireysel özgürlük alanlarının genişletmek değil, devlete sahip olarak oradan topluma bakabilmektir.

Batılılaşma taraftarları geleneksel kadrolardaki güç alanlarına yerleşirken öncesinde yetiştirildikleri yerler batı standartlarında eğitim veren okullardır. Geleneksel bilgiyi aktaran okullar ile modern olanı aktaran okullar arasındaki farklılık ve ontolojik ayrışmanın getirdiği çatışma başlangıçta bilginin aktarıldığı bu kurumlar üzerinden yapılmıştır. Bu çatışma yeni devletin kurulması ile sonlandırılmaya çalışılmıştır.

Osmanlı devletindeki batıcı aydınların her türlü halk tepkisine rağmen devlet kadrolarında konuşlanmaları ve devlet üzerinden modernleşerek mücadele vermek istemeleri, toplumsal yapının demode cemaatçi bir anlayışla var olması ve bilginin halk kitlelerindeki yoksunluğundan kaynaklıdır. Aydın gelenekçi ya da batılı da olsa gözü halk kitlelerinde değil ona komut veren devlettedir. Çünkü devlet geleneksel olandan modern olana geçerken bile değişmeyen güçlü olma şeklidir ve doğru diye sunulanın dayanağıdır.

Cumhuriyetle birlikte halkın batılı anlamda eğitilmesi pozitif bilimle sağlanmaya çalışılmış ancak tevatür kültürü ile kendini var eden bir halk üzerinde istenen başarı sağlanamamıştır. Halkın üniversite mezunu oranı batı ile karşılaştırıldığında 1/30, orta öğretim mezunu oranı 1/10 civarındadır. Hatta bölgelere göre düşünülürse okuma-yazma bilmemenin fazla olduğu bölgeler ve bayanlarda bu oranın daha korkunç boyutlarda olduğu bir realite vardır. Kadınların erkeklere oranla eğitim serüvenine katılımının az olması ve çocukların kadınlar tarafından yetiştirilip topluma kazandırıldığı düşünülürse, tevatür kültürünün toplum olarak kişilikler üzerinde etkili olduğu görülebilir. Böyle bir toplumda doğal olarak devlet eliyle istenilen gerçekleşmemiş ve toplumda eğitimsizliğin getirdiği çaresizlikle devlete mecburiyet pekişmiştir.

Devlet kurumlarının kapısında arzuhalcilerin iş tuttuğu, dilekçe yazmanın bir başkasına bırakıldığı bir ülkede devletin işini üstlenmek ne kadar gerçekçidir. Okuma-yazma bilmeyenlerin büyük bir oran oluşturduğu, eğitim seviyesinin gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında çok düşük olduğu bir ülkede örgütlülük bu anlamda zor değil imkansız gibidir.

Bu realiteden Fethullah Gülen’e ve devlet kurumlarındaki bahsedilen gizli yerleştirmelerine bakıldığında, tehlikeyi gören ile tehlikeli görülenin aynı sosyolojik tespiti yaptığı anlaşılır. Halk, her iktidar karşısında yalnızdır. Bu iktidar geçmişten bugüne en muntazam örgütlenme ise bunun karşısında herkes güçsüzdür. Çünkü güç kendisini örgütlenerek gösterir. Halkta da bu güç yoksa, tek güç örgütlülüğü ile devlet olacaktır.

Osmanlı Devleti modern bilincin inşasını kendi içinde açtığı okullarla gerçekleştirirken, bu okullarda yetiştirdiği aydınlarla otoriter yapısını korumuştur. Modern düşünceli aydınlar iktidara geldiklerinde savaştıkları devlet geleneğinden daha fazla halk karşıtı eylemleri ile devletin güçlülüğünü determine etmişlerdir. Yani sistem, kendisinin yetiştirdiği aydınlarla kavga ederken, aynı zamanda onlar tarafından da işgal edilmiştir. Doğal olarak bu yöntem sistem karşıtı hareketlere bir yol sunmakta ve toplumun doğulu tarafı ile örtüşmektedir.

Fethullah Gülen hareketinin de benzer şekilde sonuç alacağı düşünülmektedir. Okullarında yetiştirdiği beyinlerle örgütlü güce sızacak ve onun tasarrufunda bulunan devleti ele geçirecektir. Bu tehlikeli durumda da halkın geçmişte olduğu gibi bir tepkisi olamayacaktır. Çünkü halkın demokratik refleksleri eğitimsizlik ve sonucu olan devlete zorunlu itaatinden dolayı oluşmamıştır.

Cumhuriyet Gazetesi’nin tehlikenin farkında mısınız, diye afişe ettiği sloganda ki vurgu, halkın zihinsel dönüşümü değil devlet içindeki militarist örgütlenmenin benzer bir örgütlenmeyle el değiştirmek için fırsat kolladığıdır.Yani korkulan bir karşı darbedir.
Karşı darbeler Türk toplumun sosyolojik gerçeğinden dolayı geçmişteki sol aydınlar ve taraftarları tarafından da düşünülmüştür.

Türk Devlet geleneğinde devletin bekası demek, devleti kuran gücün elindeki yetkiyi kaptırmaması demektir. Bu yetki tarihsel süreçte hiçbir zaman demokratik bir tavrın sonucunda ortaya çıkan halk hareketleriyle ele geçirilememiştir. Eğitimli kadroların, karşı darbe taraftarlarının safında yer alarak dünyada ki yükselen duyarlılığın estirdiği rüzgarla devleti ele geçirmesi, rejimin halk hareketlerinden daha fazla korktuğu şeydir.

Fethullah Gülen ve ekibinin düşündürdüğü, yetiştirilen eğitimli kadrolarla halkın taleplerini tatmin edecek bir iktidarı ele geçirmek istemesinin sanılması, tarihsel realitenin tezahür edebileceği kaygısıdır.Yani şimdiye kadarki iktidar değişimlerinin yenilerine bir yöntem sunuyor olabileceğidir.