İnsanın kendini sigaya çekebilmesi ne kadar önemlidir. ne kadar az yapabildiğimiz şeydir kendimize hesap sormak.

Ey Şadan ! nereye bu gidişin?!
Sen kimsin, varlık sebebin, amacın ne, bu dünyada ne arıyorsun?...

Kendini sorgulamayan insan yaptığı hataları yapmaya devam edecek, eksikleri eksik kalmaya mahkum kalacaktır. Kendiyle barışık ama çevresiyle kavgalı olabilecektir. Zulümden şikayet eden zalimlerin dünyasından ne haber? Başkalarının hatalarını kendi fazileti sanan zavallı durumuna düşmek ne acıdır.

Bir toplum kendi hakkındaki hükmün değişmesini istiyorsa toplum fertlerinin sürekli kendiyle hesaplaşması gerekmektedir. "Güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderilmiş olan Peygamber"in(a.s) ümmeti olarak içinde bulunduğumuz ahlaki seviyesizliğin temel nedeni de budur.

"Eşrefi mahlukatız lakin hamurumuz çamurdan !"

İnsanın kendini sigaya çekmesi nefsini temizlemek için olmalıdır. Zira nefis daima kötülüğü emreder. Nitekim Kur’an, Hz. Yusuf’un kendi nefsi ile ilgili sözlerini haber verir: "Ben yine de nefsimi temize çıkarmıyorum. Çünkü nefis şiddetle kötülüğü emreder. Ancak Rabbimin rahmetiyle esirgediği müstesna. Muhakkak ki, Rabbim bağışlayıcı ve merhametlidir." (Yusuf Suresi, 53)

Bu nedenledir ki takva ehli nefis tezkiyesine çok önem vermişlerdir. İmam-ı Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
"Evliyanın çoğu her gece, yatacağı zaman, o gün yapmış olduğu işlerini, sözlerini, hareketlerini, hareketsizliklerini, düşüncelerini, her birinin niçin olduğunu anlarlar. Kusurlarını ve günahlarını temizlemek için, tevbe ve istiğfar ederler. Allahü teâlâya boyun bükerler, yalvarırlar. İbadetlerini ve iyiliklerini de, Allahü teâlânın hatırlatması ile ve kuvvet vermesi ile olduğunu bilirler. Bunun için, Hak teâlâya hamd ve şükür ederler."

"Nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir" (Şems Suresi, 9)
"Tezkiye"nin manası temizlemek, yetişmektir. Siyak ve sibaktan da anlaşılıyor ki, kim nefsini fücurdan temizler, takvaya yükselir ve içinde iyilik geliştirirse o kişi kurtuluşa ulaşır. (1)

Fahruddin er-Razi tefsirinde şöyle der: Ayetle ilgili olarak iki izah yapılabilir:

1) Taatta bulunmak ve günahlardan uzak durmak suretiyle, nefsini günahlardan arındırarak, kendisini tezkiye eden, tertemiz yapanlar, felaha erer, umduğunu elde eder.

2) Bu, "Allah'ın tezkiye ettiği nefisler-kimseler felaha ermiştir" demektir. (2)Razi burada birinci görüşün makbul ikinci görüşün ise zayıf olduğunu söyler.

Niyekim İmam Ahmed, İbnü Şeybe, Müslim ve Nesai Zeyd b. Erkam'dan rivayet edilen hadis-i şerif de bunu destekler mahiyettedir. Resulullah (s.a.v.): "Allah'ım! Benim nefsime takvasını ver ve onu temizle. Sen onu temizleyenlerin en hayırlısısın. Sen onun velisi ve mevlasısın." diye dua ederdi. Taberani ve daha bazılarının İbnü Abbas'tan rivayetinde de Hz. Peygamber (s.a.v.) bu âyeti okuduğu zaman durur ve bu duayı söylerdi. (3)

"Onu (Nefsi) kötülüklere gömen de ziyan etmiştir." (Şems Suresi, 10)
"Nefsinin iyilik eğilimlerini bastıran ve nefsini kötülük eğilimlerine çeken kişi. Fücura o kadar destek verir ki, takvayı bastırır ve tıpkı toprağın ölüyü saklaması gibi takvayı saklar. Bu kişi hüsrana uğrayacaktır" (4)

Büyük tefsir alimi Er-Razi bu ayetin tefsirinde Ehl-i Sünnetin bu ayetle ilgili görüşü'nü şöyle aktarmıştır: "Alimlerimiz de, ayetteki mananın, "Allah Teala'nın saptırdığı, azdırdığı, facirlerden kıldığı, batıl şeylere sürüklediği ve böylece de helak ettiği nefs bin pişman olmuş ve hüsrana uğramıştır" şeklinde olduğunu söylemişlerdir.(5)

---------------------------------------------------------------

1- Ebul A'la El Mevdudi - Tefhimu'l Kur'an
2- Fahruddin Er-Razi- Mefatihu'l Gayb
3- Elmalı Hamdi Yazır- Hak Dini Kur'an Dili
4- Ebul A'la El Mevdudi - Tefhimu'l Kur'an
5-Fahruddin Er-Razi- Mefatihu'l Gayb

Selamunaleyküm,

Yazınızı üç beş defa okumuşluğum oldu. Zevk veren uslubun yanında içeriği de bir o kadar zengin bir konu bu. Kendine bakmaktan, "sigaya" çekilmekten ziyade biz yerliler "kendimiz olma"yı öğrenme önceliğini yerleştirmeliyiz zihinlerimize zira "kendi olmayı" bilmeyen bir kul nasıl kendini sigaya çekecebilecek ki? Yazınızda serlevha ettiğiniz "Öfkesi kendinin değildir. Sevinci kendinin değil. Tepkileri bir kurgunun eseridir. Üzüntüleri başkalarının ektiğidir. Ne aklının erdiklerine erer eli, ne elinin yapıp ettikleri aklının, gönlünün süzgecinden geçmiştir. Ne de bunun gerektiğini düşünebilmektedir, düşünmektedir." Evet dememiz o ki istidatlar ayrı ayrıdır. Bu ayrılıkta "Nahnu Kasemna" da anlatılan hikmetler saklıdır. Bazı istidatlar zühre, bazıları katre, diğer bazıları da reşha gibidir. Bunlardan her biri kendi mahiyetinin zirve ve kemâl noktasına ulaşabilir; ama birbirine dönüşemez. Yani, zühre katre olmaz; katre de reşha. İsterseniz siz, iki Cihan Serveri'nin sözünden mülhem olarak, istidat ve kabiliyetleri madenlere de benzetebilirsiniz: Demir, bakır, gümüş ve altın gibi.. Bunlardan herbirini işletip en mükemmel seviyeye ulastırmanız mümkündür; ancak birinden diğerini elde etmeniz asla mümkün değildir.

Her cevherin kendini "sigaya" çekmesi farklı farklıdır. Kendimizi olduğumuzun dışında kabule çalışmak, imkansızı isbata çalışmak kadar muhakemesizce bir düşünce ve hareket tarzı, ilk evela kendi olmaktan ziyade kendine bakmak ise o ruhun en büyük kelam israfı olacaktır. Birşey sadece kendisinin aynıdır. Diğer benzeme ve benzetmeler İse daima eksik ve yarım kalır. Kendisi olmayan insan taklit insanı oluverir ki bu nisbetlerdeki az bir değişiklikle tamamen ortadan kalkmaya mahkûm kılar kulu. Zira o, bu haliyle kimyevi terkipler gibidir.. Kendimizi kendi arzuladığımız şekilde gösterme, o halimiz ile kendimisi sorguluma gayretini bir tarafa atarak, olduğumuz gibi görünme faziletini elde edebilirsek, eskimeyen bir "hâl" seviyesine de erebiliriz, ruhumuzu sigaya çekip onunla hasbihal da edebiliriz. Aksi durum ise neticenin de aksini getirmiş oluruz ve sorgulama yerine taklitten kendimizi alamayız... Zaten "Layık olmadan kazanılan müstehak olmadan kaybedilir."

Bizde olmayan, fakat başkasının bizde var zannettiği yüksek payelere sırf onların zanlarına aldanarak sahip olduğumuzu kabul etmemiz ne kadar tuhaf!. Acaba ressam olmadığımız halde, başkasının bizi ressam bilmesi kendimizi öyle kabul etmemize yeterli sebep olabilir mi?!.

Kendisi olmayan insanın ruh haletini hep şuna benzetirim ki o da şudur; bodrum katında zıplaya zıplaya başı tavana değmiş bir insanı, eğilirken başı bulutlara çarpan insanla, sadece baslarının bir yere değmiş olmasını ortak nokta kabul ederek yek diğerine kıyas etmek ne kadar isabetten uzak ise, kendimizi büyüklere kıyasımız da o derece uzaktır. Hayır, onlar asil ve mümtaz varlıklardır. Bir-iki yönümüzle onlara benzememiz mümkün olsa bile bütünüyle asla!. Zaten mümkün olsaydı böyle bir kıyaslamaya kalkışmak mümkün olmazdı... Kendisine bakan insanın futursuzca hareket tarzıdır bu anlattıklarımız.

Hayat sahnesinde hakkın herkese verdiği ayrı birer roller vardır. Biz, bize verilen rolü en güzel şekilde oynamakla mükellefiz. Hakkı eda edilmiş bir dilencilik rolü, hiç bir zaman güzel oynanamamış krallık rolünden aşağı değildir. Unutmayalım ki, büyük insanları büyük yapan kendini sigaya çekip düşündükleri değil ilk evvela kendisi olmayı kabullenmek olmuştur. Hem onları büyük insanlar olarak görmemiz onların büyük işler yapmaları değil; ne kadar küçük olursa olsun lüzumlu olanı yapmalarıdır bir yere getiren. Ben sevgi ve saygılarımı sunuyorum size allah razı olsun hatırlatmalarız ve düşündürdükleriniz için...

“Ben yokum, Biz’i sizlerden öğrendim. Şimdi sizlerde her bir ben ile biziz.”