Bin güzelliği bir çirkine kurban ettik. Bin dilberi bir acuze için terk ettik. Gülistanlara öfkeli nazarlar atıyoruz. Bozkırlara koşuyoruz. Karanlığın meshuru olmuşuz. Değersizlik için bütün değerleri kurban ettik.

Bunda bütün suç bizim değil. Talihsizliğimizin de etkisi var. Bin değer içinde çirkini sultan oldu. Bin dilber içinde çirkini gözde.

Kesinlikle bizimkisi bir kaptırılmışlık… Kendinden geçmişlik. Sarhoşluk.

Veya tanımlanamaz bir şey.

Bin değeri bir değersizliğe vermenin bir adı veya açıklaması olamaz.

Karşımızda iyi sorular var. Niçin. Niye ve nasıl? Bu her halinde mantıksızlık olan halin sebebi ne? Niye çirkinlik baş tacı ediliyor. Neden sorguçlar varken paçavralar başlarda?

Bir sebep, insanların sele kendilerini kaptırmaları olabilir. Tercihsizlikleri. Tercihin zorluğu.

Ama yeterli bir izah yok.

Belki de değersizlikteki sonsuz esarete götüren sathi hürriyet rüzgârıdır gerçek sebep.

Çağımız garip bir çağ. İğrençlikle gururlanılıyor. Rezaletler övünç kaynağı. Utançlar erdem olmuş.

Işıktan kaçılıyor. Ondan utanılıyor. Karanlık sultan. Hükümdar.

Okyanusun ötesinden gelen bir rezil bizde ve bütün dünyada baş tacı.

Asırlık sevgililer bir hiç için terk edildi. Tarih bir yeni yetmeye kurban edildi.

Yeni gelen köksüz, ruhumuza mı hitap ediyor? Asıl özlediğimizi mi bize veriyor? Hülyalarımızı mı bize sunuyor?

Bir alışılmadık zaman yaşıyoruz. Hiçbir çağın görmediği hatta tahayyül bile etmediği bir devrim neredeyse dünyanın bütün köşelerinde hüküm ferma.

Aklıma Abdullah Cevdet’in listesi geliyor. Sinesi yüzünü karartan veya ikisi birbirini aynılaştıran doktor “ulusal devrimlerden” önce bir liste yayınlar. Cumhuriyet Devrimlerinin yapacaklarını, o önceden eksiksiz ilan eder. Savunur. Fiiliyata geçirilmeleri gerektiğini ifade eder.

Tartışılmaz bile liste. O kadar uçuk, köksüz, ütopik ve saçmadır ki kimse aldırmaz sıralanan maddelere. Doktorun her zaman ki densizliklerinden biri olarak görülür, geçilir. Yalnız yirmi yıl geçmeden o listenin tümü gerçek olur. Hepsi. Doktorun listesi neredeyse anayasa halini alır.

Cemiyet çok garip. Değerlerini çok tez tüketebiliyor.

Arabistan’ın helvadan yaptığı putunu acıkınca yiyen bedevisi o devre has bir ucube değil. Her devirde her yerde var o tip. Hatta toplumlar o tiplerden müteşekkil.

Suyu Arayan Adam’da Şevket Süreyya Aydemir ilginç bir vaka anlatır.

Sanık olarak mahkemeye gider Aydemir. Daha şapka inkılabı yapılmamış. Mahkemenin bir üyesi birisini tekme tokat aşağı indiriyor. Küfürler ve hakaretler de işin cabası.

Sebep şapkaymış. Dövülen şapkalı gezmiş caddelerde bir zaman.

Aradan çok geçmeden bize has ve başka bir memlekette yaşanması imkansız şapka inkılabı gerçekleştirilir. Öfkeli yargıç bu kez şapka giymeyenleri cezalandırır.

Bu bir fert deyip geçmemeli. Fert ile toplum aynı.

Toplum evlatlarını gözyaşısız yer. Acımadan. Düşünmeden.

Bir kamptan diğerine yaprak gibi savrulur cemiyet. Köksüz ve türedice.

Bakan, cemiyetin ihanetten hoşlandığını sanır ve evlatlarını yemekten.

Cemiyet sebatsız. Bir zamanların kutsallarına sadistçe kılıç vurmaktan tarifi imkansız bir haz duyar.

Sanki ihanette günahın çekiciliği var.

Veya toplumlar bazı şeyleri başlarında taşımaktan tez bıkarlar.

Ya da taşıdıklarından intikam almak hoşlarına gider.

İnsan bir meçhulse, cemiyet bin meçhuldur.

Fertler gibi toplumlar da sırdır. Hatta toplumların sırları fertlerindekinden çok daha kavidir.

Toplum da onu oluşturanlar gibi anlaşılmaz. Onun künhüne varmak imkansız gibidir.

Örnek olarak bizim toplumumuz. Nerden nereye savruldu. Osmanlı cemiyeti Cumhuriyetle bambaşka bir niteliğe çok kısa bir zamanda bürünmedi mi?

Bu hal de çok kalıcı sanılmamalı. Taşlaşmış sanılan şimdiki durum belki gerçekte bir sabun köpüğü. Ufak bir meltemle berhava olur.

Cemil Meriç "cemiyetler kaz sürüsü gibidir" der ve ekler “ırzını teslim edecek birini arar”. İşin garibi bu teslim edilen emanetine acımaz. Onu görmez hatta. Kafasında bir şeyler vardır. Hülyaları. Hedefleri. Menzilleri. Gidilmesi gerekilen yerler. Doğrular. Ve basar topluma. Acımadan. Yoğurur toplumu avaz ve imdatlarını duymadan. Toplum sonra unutur bütün bunları ve sahibini yüceltir.

Mazide olanlar onun için önemli değildir.

Kahramana derhal boyun eğer cemiyet. Onun gözlerinin içine bakar. İradesini ona teslim eder. Yıkılanların, heder edilenlerin hiçbir önemi yoktur.

Toplum iradesizdir. Kemiksiz.

Gerçekten sürürüdür.

Kendi dünyaları vardır onu oluşturan fertlerin. Kendi alemleri. Ona dokunulmadı mı hiçbir şeye tepki vermez.

Afganistan kralı Türkiye’nin inkılaplarını örnek alarak ülkesinde adımlar atmaya başlamış. Bir dizi yenilik hareketine girişmiş. Ve sonra kadınlarla da ilgili yeni kurallar getirmiş. Atatürk "bu kaybedecek" demiş. "Doğuda kadınlara zorla dokunmamak gerek." Çok geçmeden kral öldürülmüş, koltuğundan savrulmuş.

İşte bu. Doğu insanının harimi ismetine dokunmayacaksın. Dünyaları bozsan dönüp bakmaz. Orada sultan o. Onun saltanatına elini uzatmadın mı, kördür, görmez ve sağırdır duymaz.

İnsan güçsüz. Zayıf. Birçok şeyinin gasp edilmesine ses çıkarmaz. Sorulsa çok şeye itiraz eder. Onları yanlış bulur. Kınar. Kaldırılmaları gerektiğini belirtir. Ama bunların evinin içine dahi gelmesine dahi ciddi bir itirazda bulunmaz.

Sloganik cümleler pek güzel olmasa da “tek değişmeyen, değişimdir” cümlesi bir hakikati ifade ediyor. Her şey bir akış içerisinde… Durmayan, sürekli ve kesif bir akış var. Ve bu akış insanlarda da cemiyette de müessir.

Galiba her zamanın bir rengi var ve insanlar kendilerini ondan muhafaza edemiyorlar.

Selleşenlere şu aciz varlık köleleşiyor.

İradesi kuvvetliye derhal ram oluyor.

Veya herkesle beraber yol almakta bir emniyet buluyor. En çok aradığını... Sevdiğini. Arzuladığını.

Veya herkes isyan edemez. Herkes serle girilen kapıdan adım atamıyor.

Hak dahi zayıf olunca saldırılara karşı biçare…

İnsanlar kendilerine ihanetle olsa dahi emniyete açılan kapıdan girmeyi seviyor.

Toplum taş değil; su. Sert değil. Mai. Çelik değil; lif. Kudretli ellere hemen boyun eğer. Sellere kaptırdıklarına bakmaz. Yitirdiklerine. İhanetlerine.

Topluma güvenen en zayıfa güvenir. Ona dayanan sırtını rüzgara vermiş olur. Çünkü onun kutsalları var ama onun için çabalayacak vakti, zamanı veya hiçbir şeyi yok.

Menderes kalabalıklara güveniyormuş akıbetini hepimiz biliyoruz.

Hilafet bir zamanlar bu topraklarda baş tacıydı. Kurtuluş savaşının öncü kadrosu işin başında amaçlarının sultan ve halifeyi kurtarmak olduğunu söyleyerek milletten destek almaya çabalıyorlardı. Propagandacıların kullandıkları en önemli argüman mezkur iki değerin halasları meselesiydi. Ne oldu? Aradan beş yıl geçmeden Al-i Osman, halife, kızları, damadları, oğulları ve bütün sülale yurt dışına sürgün edildi. En büyük vatanın hükümdarları, vatansızlaştılar. En büyük makam, hilafet milletin derin bir sükûtu içinde menfaya yollandı. Ses çıktı mı hayır. İtiraz hayır. En ufak bir şey, hayır…

Fazla gerilere gitmeye gerek yok. Bugün bizim için güzel bir örnek var. Başörtüsü. Malum bir çok yerde yasak. Takanlar başka bir diyarın, ülkenin, vatanın ve milletin mensupları gibi muamele görüyorlar. Halkın kahiri ekseriyeti bu duruma karşı. Tasvip edenleler yok denenecek kadar az. Peki millete rağmen bu iş nasıl yürüyor.

Şarkta halk yok. Şarkın sultanları milletin gururunu yok etmişiler. Kapıkulları her eğilmede benliklerini kaybettiler.

Sultan “zillullahı fil arz”dı. Yani Allah’ın yeryüzündeki gölgesi ve diğer herkes onun kullarıydı.

Garba kültür ihraç edilemez.

Şark dışarıdan gelen her şeyhe meftun.

Garb aldırmaz görünür ama çok hassas. Şark tam tersidir.

Bizim kanımıza giren derin sükutumuz. Kulluk genlerinden kurtulamayışımız. Sultanlık tasavvutlarının hala benliğimizin mahzenlerinde diri olmaları.

Dünya şarkın savrulması gibi bir şey görmedi.

Hiç kimse Şark kadar büyük bir aldırmazlıkla çocuklarını yemedi.

Bir yaprak gibi rüzgara kapıldı Şark. Bir sonbahar yaprağı gibi. Mekansızlaştı. Türedileşti. Niye? Sebep ne buna? Bin yıllık irfan hiç mi bir şey veremedi evlatlarına.

İnsanlar galiba yalanlara doğrulardan daha fazla inanıyor. Yanlışa daha fazla rağbet gösteriyor.

Şarkın bugünkü halinin açıklaması zor. Bütün değerlere ihanetin izahı yok gibi.

Şarkın dirilişinin tek çaresi var. Bilinç. Kendinin farkına varmak. Kendini tanımak. Köklerini bilmek. Tarihi bilmek.

Şarkın kanına derin cehalet girdi. Kütüphanelerinin metrukiyeti topraklarını viranlaştırdı. Mürekkep pınarlarının kuruluğu onu helak etti.

Gecede düşülür. Şark uzun zamandır güneşsiz.

Körler koşamaz. Şark el yordamıyla yürüyor.

Gerçek aydınlık kitaplardan. Şarkın kütüphanelerinde derin ve kesif bir toz var. Genizleri yakıyor.

Her şey bilmekle. Tavır da. Direnç de. Her eşey ilimle. Dirilik de, can da.

Cehalet, fatih sultanlara bir davetiye. Bir kölelik davetiyesi. Ve köle avcıları hadsiz. Hürriyet düşmanları sayısız.

Şark, ilacı mürekkep olan derin bir uykuda. Uyanmadı mı her şeyi talan edilecek.

Rakip sonsuz donanımlı. Ve tarihi, onun merhameti kör zindanlara kapattığının haykıran bir şahidi.

Zincirlenecek boyunlara zalimler çok olur.

Köle ruhlulara efendiler başka gezegenden gelir.

Zincirli boyunlar çocukları bile kışkırtır.

Şark önce kendini tanımalı. Geniş ve ihatalı bir şekilde. Doğruca. Bu tanıma çok şeyi ona fark ettirir. Anahtar olur, kapılar açar. Savaş için gerekenlerin dolu olduğu mahzenleri gösterir.

Şark kendinin farkına varmalı.