N-Z-L dil kültüründen esinlenilmiş bir betimlemedir. Konumuza kaynaklık eden / edecek olan örnek çok nettir. Paylaşmak için davet ettiğimiz alan da çok açıktır:

İslam’ın evrenselliğini ( Vahy ve Peygamber efendimizin sünneti seniyyesi) algılayışımız o dönemdeki fiilin ( betimlemeye paralel gitmek için) korunarak ve tekrar edilerek güne/çağa taşınması çabasında içinde olmamızın “niyet” olarak değil de “metod” olarak çözüm getirmediği/getirmeyeceği gerçeğinin altını çizmektir.

Örneğin o dönemi “E-N-Z-L” olarak algılarsak eğer; baştaki “E” harfi o dönemin getirdiği/gerektirdiği ve o dönemle sınırlı olan “ek” harftir. Burada bizim yapmamız gereken her çağda aynı fiili tekrar etmek değil; bu fiilin N-Z-L sini yani orijinal/kök harflerini esas alarak çağa göre bablar / kapılar oluşturmaktır. O zaman bir tarihte Müslümanlar okunuşları ile “nazele”, başka bir dönem “nezzele” ve bir başka dönemde “tenezzele” diye yeni fiiller oluşturmuş olacaklardır. Fakat Müslümanların tarihteki farklılıkları ziyade dediğimiz “ek” harflerle sınırlı kalmış olacaktır. Nitekim hepsinde bakar bakmaz “n-z-l” harflerini fark ederiz.

Oysa bizim evrensellikten anladığımız ve anlattığımız ya her çağda hep enzele olmakta ısrar etmek veya içtihad, reform, değişim, ihya adı altında düştü, süzüldü, çakıldı gibi ortama göre başkalaşan süreçler oluşturmak şeklinde seyrediyor.

Dolayısıyla " bizim “N-Z-L” hükmündeki değerlerimiz nedir ki farklı kapılar / bablar açsak bile hayatın her alanına farklı fiiller ile başlasak bile hepsinde değerlerimiz hükmündeki o üç harfi görebilelim" diye soruyoruz. Tabi buradaki üç harf sadece sayı ifade etmemektedir malum:)….

Bir örnek daha verelim. Diyelim ki A-D-L ( yani adaletin kökü) bizim üç harfimiz olmuş olsun. A-D-L Arapçada bir şeyin doğasını koruyarak yerli yerine koymak anlamına gelmektedir. Eğer eğitim hayatınızda her şeyi yerli yerine, ekonomi de, hukuk ta her şeyi yerli yerine ve hayatın her alnında her şeyi yerli yerine koyuyorsanız o zaman eğitim, kültür, ekonomi, siyaset gibi alanların hepsinde hemen A-D-L harflerini / değerlerimizi fark ederiz.

Oysa bizim zihinsel / tasavvur çizgimiz düştü, süzüldü, çakıldı gibi işlediğinden / işletildiğinden adalet ayrı bir alana, eğitim ayrı bir alana, siyaset ayrı bir alana ilişkin ve aynı köke dayanmayan kültürler oluşturmaktadırlar. Bugün Adalet sadece hukuk alanı ile sınırlı kullanılmaya başlanmışsa eğer; bu bizim fiillerimizin düştü, süzüldü, çakıldı ekseninde yol aldığını gösterir.

Peygamberimizin söz-fiil-davranış-hal gibi bütün duruşlarına-yorumlarına ilişkin bilgiler "hadis" dediğimiz belgelerle bize ulaşmıştır.Oysa farklı onlarca belge/hadis içinde peygamberin N-Z-L hükmünde hep varlığını koruyan ve o değerler üzerinden farklı muhataplarla iletişim içine giren bir yolu vardır ki biz buna S-N-N ( Sünnetin orjinal üç harfidir bu) diyoruz. Örneğin peygamberimizin çocuklarla ilgili onlarca hadisi( olayı) var.Eğer biz hepsine baktığımızda hepsinde aynı anda fark ettiğimiz, değişmeyen değerler, yönetmle görebiliyorsak; işte o dur peygamberin sünneti...( çocuğa söz hakkı vermeden soru sormaması, çocukla bir şey paylaşmadan öğüt vermemesi..onun S-N-N hükmündeki değerleridir.)

Özel not: ( n_marmara ..kardeşime de atfen: Şimdilik yazımın yorum ekseni yukarıdaki çerçevede yürüsün isterim / teklif ederim. Değilse N-Z-L betimleme aşamasında bir “Fiil” olduğu için konuyu fiil çekimleri ve fiile göre kelimelerden oluşturulacak “Cümle ( ki orijinal harfleri C-M-L dir…ve anlamı en güzel toplama eylemi anlamına gelir…) ve derken dil oluşturmak, nesnellik, epistemoloji, semantik analizler v.s…. girersek başka bir yorum eksenine kaymış oluruz. Makas değiştirmek istemem.Yorumlarla metne makas atılmasın da ise sakınca yok!....Konu “dil” eksenli yürütülmesinde ısrar edilirse eğer o zaman “Öyle mi?” vurgusuna “Öyle” diye eşlik ederiz:)…

Sadece ve öncelikle "iletişim" amaçlı bir formül üzerinden örnek verelim.

Bir çocuk düşünelim ve bildik örnekle sobaya dokunduğunu düşünelim. Çocuğun vücut organı gibi "bellek"i çalışmış olsun. Çocuk bir şey hissedecektir, içinde bir şey kopacaktır. İşte biz olana/oluşa/yaşadığına "anlam" diyelim. Dolayısıyla bellekle "anlam" edinir diyebiliriz. Çocuk dokunma ve edinimle beraber bir "refleks/tepki" gösterecektir ve buna bağlı söz-davarnış sergileyecektir. Biz buna "ifade" diyelim.

Çocuk bir kez daha uzaktan sobaya baktığında ilk dokunduğunda hissettiğini zihninde canlandıracaktır. Buna kavram diyelim.

Kavramlar (zamanla) söz-çizgi-davranış-eşyayı şekillendirme ekseninde sembollerle ( harfler de böyledir) "kelime" dediğimiz unsurlara döner. Örneğin çocuk edindiği hissin adını "acı" koymuş olsun.

Dolayısıyla bellek, anlam edinir, anlamlar ifadeyi içine alacak şekilde kavramsallaşır ve kelimelerle sonuçlanır. Kelimeler arttıkça çocuğun bir tarzı/usul ve üslubu oluşur ki buna çocuğun "dili" demek mümkündür. Dil eğer kuralları, şablonları olan bir sistematiğe dönerse ona "lisan denir/denebilir. Dil ve lisan aynı şeydir de diyenler vardır. Bu da hoş bir tartışma konusudur. Formüllersek bunu: bellek-anlam-ifade-kavram-kelime-dil-lisan...şeklinde bir sıralama oluşur.

Şimdi örnek verelim: Kur'an apaçık "lisan"ile indiğini ifade etmiştir.Yani buradaki "lisan" bildiğimiz arapça lisandır. Arapça lisan açısından cümleler çok net ve anlaşılırdır.Ancak bizim karşımızda "lisan" var. Oysa lisanın oluşum sürecindeki sıralamayı geriye doğru takip edersek: her lisanın arkasında o lisanın dili vardır.

Nitekim Dücane Cündioğlu kardeşimizin "Kur'anın anlamının anlamı" vurgusundan ben şunu anlarım: karşımızdaki arapça lisanın tabiki anlamı vardır. Ancak Kur'anın doğal olarak bu lisanın arkasında kendine özgü bir dili vardır. Hani latife yaparsak çocuğun, kadının,erkeğin dilinden anlamak gerekir deriz ya; bir bakıma vahyin de kendine özgü bir dili avardır: bunu yakalamak lazım. Kuşkusuz bu dil lisandan kopuk, lisanı inkar eden veya lisanın arakasında gizli, şifreli bir başka anlam vardır demek değilidr. Onun için anlamın anlamı, lisandaki anlamla yetinmeyip bir adım daha atıp vahyin dilini çözmek demektir. Meşhur zahir/batın tartışmalarını hatırlayalım.

Peki lisanın arakasındaki dili çözsek bile serüvenimiz biter mi? Bitmez. O dili oluşturan kelimeler vardır: Kur'ana ait kelimeler. Nitekim eğer siz artık bu kelimeleri kullanmamaya başlamışsanız; büyük ihtimalle başka lisanların, başka belleklerin diline transfer olma ihtimaliniz vardır. (n_marmara kardeşimde bu tehlikeden bahsediyor sanırım.)

Varsayalım ki siz Kur'anın arapça lisanın arkasındaki vahy dilini ve ona ait kelimeleri çzödünüz. Bu da yetmez.Çünkü sürekli Kur'an kelimelerini kullanıyor olabilirsiniz ama acaba zihninizde o kelimenin tasavvuru / kavramsal niteliği Kur'anla beslenen bir zihniyet oluşturuyormu ? Çünkü günümüzde kelimelerin içi boşaltılmış ve Kur'ana ait olmayan bir zihniyetin kavramasl niteliğine dönüştürülmüştür.

Hadi bunu da aştınız diyelim. kavramın özünü oluşturan "anlam" ne olacak. Dikkat ederseniz buradaki anlam lisandaki ( yani arapça sözlükteki anlam) değildir. Lisanın kopup geldiği ve belleğin ilk edindiği "anlam"dır. Nitekim tasavvuf bize bizim bildiğimiz Dinin lisan düzeyindeki şeriat anlamı olduğunu gerçek anlamın dili, kelimelerin, kavramın, ifadelerin arkasında olduğunu telkin eder. Hatta lisandan geriye doğru anlama yolculuğu gereksiz görür ve bazı yollarla direkt Allah'tan ilk anlamın elde edileceğini iddia eder.Bu serüven bizi ilk mekanizmaya yani "belleğe" vardırır.

Peki doğuştan vücut organları gibi çalışmaya başlayan mekanizmamız olan bellek-vahy ilişkisi nerede başlar ve devam eder?

Modern kültür bize bellek var ve anlamı üreten bu bellektir der. Vahy ise insanı bellek zindanından çıkarır ve bellek üstü( bellek dışı melekelerden bahseder: O nedenle bahsedilen akıl ve kalp kelimesi belleğin unsurları sayılmaz. Belleği inkar etmez ama onu aşmamızı sağlar.

Modernliği belleğinden geçen bizler modern anlamlara,ifade biçimlerine, kavramlara, kelimelere, dile ve lisana sahibiz malesef. Çünkü modern süreç bize kendi dünya görüşünü besleyecek bellek transferi gerçekleştirmeyi başarmıştır. Onun için belleği modern olanın edindiği anlam,ifade,kavram,kelime,dil-lisan İslami görüntü bile olsa İslamın beslediği bellek olmama ihtimali vardır.

Vahyin özne olduğu bellek ise onun N-Z-L lerini bulmakla mümkündür.

Yazınsal öğeleri etken veya etkili kılan, kelimelerin muhtevasında ki anlamsal duruşlardır.Bu cümlenin akabinde herhangi bir eleştiriye maruz kalmadan şunuda belirtmek gerek:kelimelerin bu anlamlı duruşunu sergiletme çabasında ki yazarın "yazınsal öğe" dediğimiz şeyin üzerinde oynattığı fırça darbeleri süsleme tarafıdır velhasılı bu,bir önceki düşünceden bağımsız değildir.

Anlamsal duruşu etkiliyeci kılan ise yazarın kaleminden çıkıp okuyucunun zihninde varolma mücadelesi veren portrenin,şeklin varoluşsal biçemi ile varoluş çabasından sonra vardığı en nihai neticedir.
Okuyan ile yazan arasında ki paydanın yüzdelik hesabını çıkartmak isteyenler bu her iki zat arasında "biz ne demiştik'liğe bakmaları icap eder.
Aksi halde birinin bir dediği,diğerinin iki demiş olması yazarın yazma/yorum tavrından geri kalmasına sebebiyet verebilir ki,bu pekala normaldir.Alenen ifade ediyorum ki,kimse yazdığı metnin akabinde yorum yapma mükellifiyetinde değildir,böyle bir zorunluluğu yoktur.
Eser artık yazarın kaleminde çıkmış ortada bir yere gelişi güzel değil adabınca usülüne uygun bir şekilde bırakılmıştır.Kim nasiplenirse...
n_marmara dikkatleri üzerine çekmeyi başarmış olması cümlesi ile n_marmara hedefine ulaşmıştır demek istemiyorsak bile Servet Beyin bir duruş sergilemiştir.Bu defa sergilediği duruş ise tavır almaktan yanadır.Bu bir tavırdır.
Bizce bu tavrın güzel yanı Servet Bey'in edebi elden bırakmamış olmasından ileri gelir.
selam ile