Anlamsız eylemlere ve yersiz söylevlere maruz kalmış bir dünyanın ortasındayız, ve hepimiz bir şeylerden şikayet eder olmuşuz. "Kimse beni anlamıyor.... Herkes salak... Aslında çok şey biliyorum da anlatamıyorum... Şuna bak hele, bildiği ne ki neyiyle artistik yapıyor..." gibi düşünceler çoğalmış hepimizde. Bu, hepimizin iyice yalnızlaştığının mührüdür...

İşte ben, böylesi düşüncelerle kirlenmiş aklımızın, bu konuma gelene kadar hangi aşamalardan geçtiğini özetlemek istiyorum kısaca; daha doğrusu benden evvel, bu 'duygu haritasını' izah etmiş büyüğümün ayak izlerine basmaya çalışacağım :

İnsanın bilinci az da olsa açıksa şayet, evrende bulunmuş olduğu konumu analiz etmeye başlar ve kendinde var olan birtakım aksaklıkları görünce, karamsarlığa düşer : "Yahu ben ne adi adamım... Şu halime bir bak, benden adam olmaz... Allah bilir kimse benim gibi kötü düşünmüyordur; ben ne kötü bir adamım... Elimden de bir iş gelmiyor; oldukça da beceriksizim...' ve benzeri şikayetlerle, kişi kendinden ümidini kesmiş bir vaziyette, karamsarlığa düşer. Bu basamağa : Ümitsizlik ve Karamsarlık Basamağı denir.

Karamsarlığın dehlizlerinde bunalan insan, ümit fakirin ekmeği diyerekten, bir ümit aramaya başlar kendinde. Ve çevresince de farkedilen birtakım hasletlerini ve yeteneklerini göz önünde bulundurarak kendini beğenmeye başlar : "Aslında şu özelliğim de pek bir iyi cânım... Şu konuda pek de fena sayılmam hani... Şaka maka, benim şu yeteneğim var; hatta bu konuda birçok kişiyi de altedebilirim" gibi düşüncelerle, kişi karamsarlıktan sıyrılır ve kendini beğenmeye başlar. İşte bu ikinci basamağa : Kendini Beğenme Basamağı denir.

Kendini beğendiğini sadece kendine saklayan bireyin bir süre sonra kendine olan hayranlığı artar. Ve bunu dışarıya yansıtmaya başlar. Tavırlarında ve söylevlerinde insanlara karşı büyüklenme sezinlenir. İlk başta içten içe ilerleyen bu "kendini beğenmişlik soluncanı", bir süre sonra kendini 'büyüklenme' olarak gösterir. İnsanların rahatsız olduğu bu büyüklenme safhası olan üçüncü basamağa : Kibir Basamağı denir.

Kişi, büyüklenerek kendini topluma kabul ettirmeye başladı mı bir kez, kendinde var olan yeteneklere birazcık sahip olan kimselerle rekabete girer. Oysaki rekâbette, rakibin boy göstermesi demek, kibirli kimse için üzücü bir olaydır. İşte bu yüzden, kendini yüceltmek için, başkalarını, kendi düşüncesinde küçültmek ve başkalarının gözünde küçültmek ister : "O da bu işi yapıyor; ama eminim ki iyi niyetle yapmıyor bunu... Onun bu işleri yapışında, hep bir ikiyüzlülük sezinliyorum zaten... İnsanların gözlerini boyamaktan başka bir şey yaptığı yok zaten..." ve benzeri düşüncelerle, önce o kişiyi kendi gözünde küçültür; sonra da dedikodu ve iftiralarla başkalarının gözünde küçültmeye çalışır. İşte bu son basamağa da : Kötü Niyet Basamağı denir.

Bu basamağı da aşan kimse, artık birçok arkadaşı da olsa, kendini yalnız hisseden kötü bir insandır. Toplumumuzda hızla üreyen : "Millet salak yahu, beni bir türlü anlamıyorlar" düşüncelerinin temelinde yatan da, işte bu 4 basamaklı duygu haritasıdır. Konumumuzun farkına vardığımız zaman ortaya koyacağımız eylem şudur : Tutkularımızdan arınmak... Evet, tutkusu olan insanın, düşünsel platformda yalpalamadan yürümesi ve kalbî seslenişlere kulak asmaması mümkün değildir.

Sonuç : Tutkuları olan, yalnız kalır.

Not : Genellemelerden mümkün mertebe kaçınmayı her zaman şiar edinmişimdir; fakat genel sıfatından ziyâde 'keskin' sıfatına lâyık olan cümlelerin tesir kabiliyetinin farkında olduğum için ve yazılarımdaki tek amaç 'tesir etmek' olduğu için, genelleme gibi gözüken keskin ifadeler kullandım. Ne diyelim, hayırlısı olsun.