Konya imaj olarak Türkiye'deki en muhafazakar yer bilinir.
(Güzel insanları barındırır vesselam.Bizzat gezdik gördük.)
Süper,hiper hatta giga (ciga;dev) marketler kapitalizmin sembolü olarak bilinir.(Onları da gezdik gördük)
Konya'da son yıllarda artan marketlerle çok farklı kavramlar mozaiği görülüyor..
Postmodernizm bu mu olsa gerek?!

''yapmacıklarla değil gerçeklerle olmalı her şey''

Carrefour ilk açıldığında (sizin şeref defteriniz gibi şerefli bir kağıt değildi şüphesiz:) şikayet ve istek formuna "mescid isterim" diye yazıp adımı adresimi imzamı da ekleyip atıvermiştim kutuya. Hatta: " daha uzun süre alışveriş yapmamız için mescid yapın, namaz kaçıyor diye alışverişi kısa kesiyoruz, yazmıştım onları ikna edebilmek için:)

Kozyatağı Carrefour da öyle bir alana kurulmuş ki, binbeşyüz cami yapsan yanyana otoparkıyla beraber sığar:) abartmış da olabilirim :) Adamların bana yolladığı cevap aynen şöyleydi:
"İhtiyaç hissedilmediğinden böyle bir yer ayırmadık. Zamanla talep artarsa neden olmasın..."

Konyalı olsaydım bu müessesenin cevabı farklı olurdu herhalde. Paragözler bu işi çok iyi biliyorlar ne diyeyim.

Kolasız market teorisi :) bu bir hayal olarak kalacağa benziyor:) Güzel bir hayal...
Ellerinize sağlık...

Rabbim aklımızı korusun.

Aslında bu konu için(sektörün içinde birisi olarak) kapsamlı bir çalışma yapmak düşüncesindeyim.Ama madem konu açıldı bazı konulara değinebilirim.

Dünyanın en büyük Hipermarket zinciri Walmart ın yıllık cirosu Türkiye Gayri Safi Milli Hasılasını aşmış durumda .(Meraklısı için not:Türkiye 2004 yılı yaklaşık Gsmh:300 milyar dolar 2003 yılı:241 milyar dolar)2010 yılında WalMart cirosunun Türkiye Gsmh sinin 2 katı büyüklüğüne ulaşabileceği tahmin ediliyor. Walmart ın ardı sıra gelen diğer dev perakende şirketlerinin de yıllık ciroları pek çok devletin gayrısafi milli hasılalarını kıskandıracak boyutta. Sanayileşmiş toplumlarda toplam ticaretin büyük bir kısmı market zincirlerinde gerçekleşirken bu oran azgelişmiş :) ülkelerde de hızla yükselmektedir. Pek çok avrupa ülkesinde tüm ticari faliyetlerin % 50 sinden fazlası zincir marketlerde gerçekleşirken bu oranın %80 e ulaştığı ülkeler de mevcuttur..Türkiye de bu oran %15. düzeyinde olup , ülkemizdeki ilk yabancı market zinciri olan Metro nun kurulduğu 1990 yılından beri sürekli yükselmektedir

PERAKENDECİ ŞİRKETLERİN GÜCÜ VE ETKİLERİ

Günümüz tüccar sınıfı olan perakendeciler içinde organize perakendiciler , zincir marketler büyük bir iştahla küçük rakiplerini yutarken tarih boyunca doğal olmayan bir süreci de sergilemektedirler.Günümüz zincir perakendecilerin şu temel özellikleri vardır

1-Tahaküm:Rakiplerine ve ticari partnerlerine karşı insafsız ve yıldırıcı tavır büyük zincir marketlerin temel özelliğidir.

2-Tekelci(Monopolist) Tavır: Ticari faliyeti tekel faliyeti olarak tasavvur etmekle birlikte , kullandıkları müştemilat ve diğer unsurlarla da müşterileri de şekillendirme gayreti içindedirler. Örneğin tüm marketlerde aynı müzik çalınmalı, müziğin türü satınalmayı tetikleyici olmalı, ürün dizilimi insanlara mesaj vermeli ve onları şekillendirmeli, çalışanların tarz ve tavırları dikkatle seçilmeli ve dikte edilmelidir.

3-Merkezi Konum:Alışveriş hayatın merkezidir.Bu amaçla devasa alışveriş merkezleri inşa edililir.Bu alışveriş mabedlerinde ticaret merkezde yer alır, onu destekleyen bir unsur olarak eğlence ve tüketim çevresel olarak konumlandırılır(sinema , cafe oyun salonu vb) ibadet ve dine ise yer verilmez.

SADECE ALIŞVERİŞ Mİ?

Türkiyede Hipermarketlerin tezahürü ile birlikte karikarüze edilen kahraman bakkal süpermarkete karşı söylemi perakende zincirlerinin doğru olarak sorgulanması ve tartışılmasının önünü tıkamıştır.Olayın basit bir iktisadi mesele olduğu , yahut bir çıkar paylaşımı olduğu vehmedilmiştir.Bunların olduğu bir gerçektir ancak mesele bunlarla sınırlı da değildir.Evet Başlangıçta mesele iktisadi olmakla sınırlıdır ancak zaman geçip zincir marketlerin gücü arttıkça meseler çetrefilleşmektedir.Ben burada tüm dünyada , defalarca tekrarlanan iktisadi etkilerden söz etmek istemiyorum.(örn yapılan araştırmalar büyük perakendecilerin küçük ve orta boy işletmelerin sonunu getirdiği, başlangıçta istihtamı arttırıcı rol oynamasına karşın daha sonra işsizliği arttırıcı bir paydaya döndüğü, zincir marketlerin görünmesi ile birlikte fiyatları ilk dönemde ucuzladığı ancak sonrasında artış gösterdiği vb gibi sonuçları göz önüne sermiştir.)Dikkat çekmek istediğim zincir marketlerin sosyal etkileridir.

*Hipermarketler alışverişte insan etkisini minimize edip ,satınalma sürecini mekanikleştirirken alışverişi bir insani faliyet olmanın ötesine taşımaktadır.Dört bir tarafı ürünlerle çevrili insan tüketimin tek gerçek olduğu ve satınalmanın dini bir ritüele dönüştüğü anaforun ortasında kalmaktadır.Devasa teşhirlerle insanın üzerine üzerine gelen ürünler kişileri alışverişe zorlamakta hemde ürün karşısında dumura uğrayan insanın ihtiyaç duygusunu zayıflatmaktadır.

*Ucuza almak üzerine kurulu mantık silsilesi hayatın her alanına sirayet edebilecek ölçüde tek yönlü mekanik bir eylem olarak sürekli empoze edilmektedir

*Raf ve reyonlarla oluşturulmuş satın alma dünyası insanın alışveriş ve dolayısı ile yaşam biçimini sürekli olarak zorlamaktadır.Genelikle yiyecek reyonları ile başlattırılan alışveriş turu temizlik ürünleri ve tuvalet kağıtlarıyla sonlandırılmaktadır.Makarnaların yanına konulan soslar size makarna yeme biçiminiz hakkında ip uçları sunmakta yada mesaj vermektedir

*Yeni çıkarılan bir ürünün son kullanıcıya ulaşması tarih boyunca doğal seleksiyon ile olumuş iken günümüzde zincir marketlerin ürün katılım bedeli ile ilgiliğ seleksiyonu daha aktif rol oynamaktadır. Yeterince katılım bedeli sunan firmalar ürünlerini bir anda milyonlarca tüketiciye ulaştırabilirken bu imkana sahip olmayan iktisadi teşekküller ya dışlanmakta ya da bu cendere altında yok olmakatdır.

*Tüketicinin alışveriş ve dolayı ile yaşam biçimini bir ölçüde zincir marketler belirleyebilmektedir

BU NOKTADAN SONRA ALIŞVERİŞİN KALINTÜRK MODELİNİ :) KONUŞMAK LAZIM AMA BAŞKA ZAMAN İNŞALLAH

'Aklım için Adalet Bakanlığı'ndan koruma talep ediyorum'

İşte tüm yazının, nezdimde oluşturduğu etkinin hülasası bundan ibarettir. Çünkü meselenin boyutu kapitalizm ekonomisinin fersah fersah üzerindedir. Bu bir sosyoloji.. bir medeniyet meselesidir. Dünyaya bakışı.. hayat tarzını simgelemektedir. Alt üst olmuş bir yaşam felsefesinin trajik ve hatta trajikomik tezahüründen başka ne olabilir.

Bir de uyarı; küçük çaplı pek çok meteşebbisi ve yerel/yerli kültürü baltaladıkları..ve bu tesisi kurabilmek için -mülkiyet, adalet ve imar hususu başta olmak üzere- pek çok kural ve teamül kökünden dinamitlendiği halde, bir de utanmadan karşınıza geçip; yabancı sermayenin faziletlerinden, kentin istihdam, ekonomi ve sosyal nitelikli pek çok sorununa yönelik katkılarından dem vurulduğunda aklınıza mukayyet olmak hususunda daha fazlasına ihtiyaç duyabilirsiniz. O zaman.. siz siz olun ve lütfen 'taptığınız ayaklarımın altında' diyen deliler hatırına aklınıza daha fazla mukayet olmaya çalışmayın.

Biliyorsunuz; aynen delilik ve velilik hususunda olduğu gibi zillet ile sabır arasındaki mesafe incecik bir çizgiden ibarettir. Ve aklımızla eylemlerimizin arasında duran bu satıh, zonklayan şakaklarımızın üzerinde infilak etmek üzeredir.

10 yılı geçti herhalde Konya'dan ayrılalı. Uzunca bir süre Konya’ya her gelişimde fark edebildiğim tek değişiklik akrabaların ve tanıdıkların çocuk sayılarıydı, sürekli artıyordu ve ben takip edemiyordum artık. Ha haksızlık etmeyeyim bir de parke kaldırım taşları vardı değişen. Hani bu çok da garip gelmiyordu, ne olsa Konya’ydı, tutucu-muhafazakar idi, tutulması gerekli/gereksiz ne varsa her şeyi tutuyordu, muhafaza ediyordu, değiştirmiyor ve değişmiyordu. Konyalılar şehirlerinden bahsederken “Konyamız” derler hep, Türkiye’de başka hiçbir şehir için birinci çoğul şahıs eki kullanıldığı görmedim, bu denli bir sahipleniş söz konusu olunca da değişmeye gerek bir durum yok demekti. Konya’dan uzak kalmam arada bir soğukluk yaratmıyordu, şehirle ilişkimize kaldığımız yerden devam edebiliyordum. Herşey bıraktığım gibiydi. Konya’daki yürüyüşüm bile farklıydı, `herkes bizden, her yer bizim` havasında bir yürüyüştü.

Sonra birşey oldu, ne olduğunu tam anlayamadım, “28 Şubat” desem tam değil, “parayla, güçle tanıştılar” desem o da değil, ne olduğunu çözemedim ama kompleksli, akl-ı evvelin birkaçı “bu şehrin imaj sorunu var” diye bir tespitte bulundular. Kendi sakallarını kısaltarak veya tamamen keserek bu imaj düzeltme işinin, değişimin startını verdiler. Artık sloganları “değişimin yeni yüzü Konya” olmuştu. Buna bilinçli ya da bilinçsiz herkes kendi çapında katkıda bulunuyordu. Biriktirilmiş bir potansiyel varmış sanırım, bir anda fiziksel ve ruhsal bir değişime uğradı.

Önce bizim meşhur parke kaldırım taşları yollara inmeye başladı, parke taşlarından yollar yapılıyordu. “Battı-çıktı” diye Konyalıların literatüre soktuğu altgeçitler, üstgeçitler çoğalmaya başladı ama yenilerinin ismi artık “battı-çıktı” değildi. Estetikten uzak, ultra-lüx! binalar dikey ve yatay uzadı. Bol yıldızlı oteller, alışveriş merkezleri, cafeler, shop, center marka olan ne varsa peşpeşe açıldı. Konya’da İstanbul gibi güvenlik sorunu olmamasına rağmen İslamcı! denen amcalar tarafından giriş-çıkışı kontrollü siteler inşa ettiler. Fakir fukaraya kapalı, randevusuz, haberiz ziyaret edemiyeceğiniz izole edilmiş sitelerde yaşamanın seçkinliğini sunuyorlardı insanlara. Artık zil çaldığında “acaba kim?” gibi bir soruları olmuyordu insanların.

Şehir fiziksel olarak talep edilen değişimi yakalamış, imajı düzeltmişti. Artık Konya’ya dışardan gelenler kafayı çekecekleri yer bulma noktasında sıkıntı yaşamayacaklardı, diskosundan barlarına, cafelerine kadar onlara Konya’da olduklarını hissettirmeyecek şekilde ne lazımsa yapılmıştı, ne mutlu Konyalılara ki şu tarz muhabbetlere maruz kalmayacaklardı bundan sonra. “Ramazan’da Konya gittik aç kaldık, açık lokanta bulamadık veya işte içecek bir yer bulamadık’. Sanırım gözden kaçırdılar, bir eksik kalan bir şey vardı, son gittiğimde gördüm, onun da inşaatına derhal başlamışlar. Gençlerin piyasa yapacakları, sevgililerin dolaşacakları İstiklal Caddesi tarzı trafiğe kapalı bir cadde lazımdı, Zafer’i bu şekilde düzenlemeye başlamışlar çok şükür. Biraz geç de olsa büyüklerimiz farketmişler, bu artık görmezlikten gelinemez bir ihtiyaçtı, artık İslamcılar’ın! bile sevgileri vardı, öyle ya, nerede gezecekti bu insanlar, gidip bedestende de gezilmez ki. İyi düşünmüşler valla, sağ olsunsnlar, var olsunlar.

Konyalılar da üzerine düşeni yaptı, yatırımcı ve icracıları mahçup etmedi, sunulan arzlara görgüsüz bir şekilde tatminkar taleplerini oluşturdular, bu konudaki yılların açlığını saklamadan yeni müteşebbislere sundular. Hilton’un bile kurban kesilerek, dualalarla açılmasından ziyadesiyle memnun oldular, mescidi unutmayanlara belki bir “Allah razı olsun” da çektiler. Ismet Ozel’in “Konyalılar 30 yıl önce bıraktığım yerde duruyorlar, hala uyuyorlar” dediğine bakmayın siz, İsmet Abimiz son yıllarda Konya’ya gitmemiş herhalde, haberdar değil Konya’daki olup bitenlerden. Yeni imaji ile Konya artık Avrupa Birliği standartlarında bir şehir olma yarışında olan, o vizyonla hareket eden bir şehir. Artık yönünü o tarafa çevirdi ve bizim eski samimiyetimiz kalmadı artık, ne bana yüz veriyor ne ben onu tanıyabiliyorum. Artık “herkes bizden, her yer bizim” mod’unda yürüyemiyorum, adres sormak zorunda kalıyorum daha kötüsü tarifleri de anlayamıyorum.

Konya kendisine ihanet etti desem abartmış olur muyum bilmiyorum. Bu değişim beni 4000 km uzaktan rahatsız ediyor, hani senede 15-20 gün gidebiliyorum ve değişmeyen 3-5 şeyle idare ediyorum ama bu değişime Konya’da tanıklık edenler ne hissediyor bilmiyorum.

Çok şükür Bolu Lokantası halen yerinde, her ne kadar Havzan diye kendisine bir rakip çıksa da. Çok şükür Çıkıkçılar içindeki Kısmet Kuruyemiş halen yerinde, her ne kadar ismi Murat Kuruyemiş olarak değişse de. Çok şükür İstanbul Caddesi’ndeki Şehirli Bakkaliyesi yerinde, her ne kadar eskisi kadar çeşit olmasa da. Çok şükür Kapu Camii arkasındaki Abdullah Parlayan’ın kendisi ve kitapçı dükkânı yerinde, her ne kadar dükkânın yarısında poşet, kâğıt vs. satılsa da. Çok şükür eski Odun Pazarının orada bisiklet tamircisi İbrahim Abi yerinde, her ne kadar benim bisikletim olmasa da. Çok şükür Bakırcılar halen var, dini yaşıyor ve anlatıyorlar her ne kadar her görüşlerinde bana “artık evlen” dışında bir nasihat yapmasalar da. Çok şükür Macur Pazarı halen yerinde, her ne kadar minibüslerde artık Muhacir Pazarı olarak yazılmaya başlansa da. Ve çok şükür dedem hayatta ve masada yemek yemeye başlamadılar, halen yer sofrasına oturabiliyorum. Şimdilik bunlar elde kalanlar. Elden gidenleri saymakla bitiremem herhalde.

Ben geldiğimde İstanbul Caddesi’nde yolda cuma namazı kılmak isterim. 10 yıl öncesine kadar Aziziye Camii’nden cemaat artar, İstanbul Caddesi’nde cuma namazı kılardı, trafiği kapatma diye bir sorun olmazdı, çünkü o saatte trafik olmazdı. Artık yolda namaz kılınmıyor. Bir de Sahipata Camii’nin ateşli bir imamı vardı, akit gazetesinden manşetleri gibi her Cuma’da birilerine geçirirdi, cemaat dört köşe olurdu, bu zevki de en azından senede bir kez tatmak isterdim ama o imam şimdi sendika başkanı olmuş herhalde, orada şimdi diyanet hutbesini var.

Ben yürüyen merdiven başında heyecanlanan, ona inmeyi ve binmeyi çok isteyip ama stress yapan Konyalı teyzeler, amcalar görmek isterim. Artık herkes çok ustalaşmış bu konuda, marketlere izliyorum kimsede böyle bir tedirginlik göremedim. Ayrıca çocukken asansöre benimle birlikte binmeyen örtülü, şalvarlı teyzeleri de özledim. Merdivenle çıkmaya razıyım ama onlar da yok piyasa da.

Adese (yeşil sermaye denen sahtekârların marketi) ilk açıldığı dönemlerde kendi personeli olmayan, tedarikçi firmaların reyon görevlilerinin bile başını örttürüyordu, son gittiğimde yeni binasına taşınmıştı, girişte Atatürk resim ve mumyalarında oluşan ücretsiz bir sergi vardı ve yeni imaj sonrası kasiyerler içinde başörtülüleri göremedim. İşte, değişim ise istenen, böyle olmalıydı. Vaktinin en radikal İslamcı amcaları bu Holding’i yönetiyorlar ve şimdiki eserleriyle gurur duyuyor olmalılar ki, tüm sahtekârlıklarına rağmen, milletin parasının üzerine konmalarına rağmen yüzleri kızarmıyor ve Konya’ın sorunları daha iyi dile getirmek için sivil toplum örgütleri temsilcilerini toplayıp, başkanı oluyor. Hepsine bir şekilde eyvallah da bunu midem kaldırmıyor işte.

Bu tarz örnekler için epey malzeme var ama bunları Konya’da yaşayanlara bırakayım. Taa buradan kafa yormanın çok anlamı yok, koca Erbakan Hoca bile çözemedi durumu ben mi çözeceğim. Her seçim oylarının yarısını Hoca’ya veren Konyalılar son seçimde ancak oylarının zekâtını (%5) verdiler.

Ciddi şekilde rahatsız olduğum ve gözlemlediğim pek hayra alamet olmayan bir değişimi söyleyerek bitireyim. Bizim zamanımızda ortaokul, lisede okuyan her çocuğun kendisi ile ilgilenen abisi, bir ablası olurdu. Şimdiki çocuklara bakıyorum en iyi ihtimalde onları sadece ders çalıştıran, gittikleri dershane tarafından ayarlanmış abileri, ablaları var. Ders dışı bir muhabbetleri yok sanırım, çocukların daha namaz kılmayı bile doğru dürüst becerebildikleri yok zaten oraya da sadece maklube yemek ve ders çalışmak için gittiklerini söylüyorlar. – “Çocuklara, gençlere din anlatan bu abiler, ablalar nereye kayboldu?” derseniz 3-4 ay önceki ilahiyat kapısındaki yaptığım gözleme dayanarak size iki ihtimalden bahsedebilirim. Ya KPSS kursundadırlar ya da gitar kursunda, hani Zafer'de yeni düzenleme hizmete açılmış olsaydı üçüncü ihtimal olarak orayı da sayardım. Kimseye saygısızlık yapmak istemem, hala bu tarz faaliyetlere devam edenlere değil sözüm, onları hürmetle selamlarım ama uzaktan gördüğüm kadarı ile bu konuda saha çok boş durumda, belediyenin getirdiği Zara ve İkbal Gürpınar Ablalarımız bu boşluğu dolduramıyor inanın.

Ne diyelim, Allah şehirlerimizin ve bizlerin akıbetini hayırlı etsin. Ramazanın bereketinden şehirlerimizi ve bizleri mahrum etmesin.