Kierkegaard'a ithafen...

İbrahim’in sımsıkı kavradığı bıçak, oğlanın boğazına çalınsa idi, muhakkak feda edilen bir yaşam, yücelen bir ruhun altına serilmiş kırmızı bir halı olacaktı. Ve bıçağın bilenmişliği, ya da oğlanın teninin yumuşaklığı olmayacaktı yaşamı sonlandıran; kusursuzluğu yazgısı olmuş bir elçinin, özüne dönüşünü simgeleyen bir cehdi olacaktı kanı akıtan. Yaşamın kendisi, yücelik uğruna bırakılması gereken vehmî bir olgu ise, İbrahim, atası olduğu ruhların şah damarına sokmuş olacaktı bıçağı, onlardan “evet, sen bizim Rabbimizsin” cevabını çıkartan bir hamle ile. Zaten pak olan oğlan temizlenmeyecekti, uğruna yaşamını feda edeceği emrin çınlamasını bulduğu asırlar temizlenecekti. Eğer bir taharetin izdüşümü değilse yaşam, içi boş bir metafizik aldanmadır, her doğanın zorla evlendiği bir duldur.

Oğlan kurban edilseydi, yeryüzünden ancak bir teslimiyet eksilecekti. Ve varoluşun zekatı verilmiş olacaktı. En güzel temizlik zekat değil miydi? Verilmiş yaşam, kazanılmış maldan çok zekatı hak etmez miydi? İbrahim, iki kere ölümle yüzleşti, tertemiz oldu. İkincisi, “serin ve selametli” olacağını bilmediği bir ateşe, coşkunlukla atılışı, atlayışı anındaydı. Çünkü onun için iman bir hikmet arayışı değildi. Kahkahalı bir teslim olma idi. Kahkaha ondan yanaydı.

Sonra bu temizlik, oğullarının oğullarına miras kaldı İbrahim’den, Halil’den. Kim bilir, belki de o bu tür bir yaşam temizliğinden, adanmışlıktan, kendinden geçmişlikte, terk edişten, “evvâh” ve “münip” oluştan dolayı Rabbinin Halil’i olmuştu. Çünkü dostluk, umutlu bir feda ediştir. Eğer o, oğlanı kesmeye götürürken, bir an tereddüt etse idi, o Halil olmazdı. Hiçbir dost, Halil kadar ileri götüremedi feda edişi. Öyle ya, onun ölümle yüzleştiğinde verdiği cevap, alaycı bir gülümseme idi. Kahkaha ondan yanaydı.

Ulvi bir çağrışım olarak kurban ise, selim kalbin şüpheci aklı boğazlamasıdır, imanın tereddüdün şah damarını kesmesidir. Kadirşinas torunlar olarak ümmetin, ataları olan Halil’e sadakat ifadeleridir. Bir yakınlaşma pratiği olarak kurban, tıpkı onun yaşadığı gibi, yaşamın ölümle temizlenmesidir. Bir yüzleşme ve gidip gelmedir. Bu anlamda psikolojik bir aydınlanma süreci olmaya adaydır, temizlenebilene.

Çocukken, o kesilme anlarında hep bu psikoloji hakimdi bize. Korku ve arzu. Hayvanın canının çıkışına şahit olmanın ürpertisi, ve buna karşın, o anın atmosferindeki yüceliğin bizi kendine çekişi. Elimizle gözümüzü kapadığımız, ancak parmak arasından dikizlediğimiz an. Bozulmamış çocuk fıtratının itirafı. Ölüm budur, iç ürperten bir arzudur. Bir yaşamın, başka yaşamı temizlemek için kendini feda edişidir. Gözler mendille bağlansa da, apaçık bir yakınlaşmadır, “yakîn”leşmedir. İbrahim ve oğlanın ölümle yüzleşmesi metafizik bir sekerât idi, duydukları ise tek bir ayetti: “Bugün senin görüşün keskindir”.

Bir yaşamı sonlandırma ve yakınlaşma pratiği olarak kurban, bu yüzden, malını vermenin ötesinde bir feda ediş ve aydınlanma anıdır. Bizim yaşamla aramızdaki bağın sadece bir “emir” olduğunun bilincinde oluştur. Salt bir yardımlaşma değildir, öyle olsaydı, kesmek yerine parasını vermek uygun olurdu. Ayrı bir ibadet ve marifet olmazdı. Hiçbir din yoktur ki, bir tür kurbanı olmasın. Ve bize emredilen hiçbir hüküm yoktur ki gerisinde nefislerimizi derinden tetikleyecek, temizleyecek, sarsacak ve aydınlatacak bir ruhu olmasın. Her amelin ruhu ve ruhbanlığı vardır. Ameller bütünü olarak dinin ruhbanlığı cihattır, cihadın mükemmeli de bu tür bir temizlenme mücahedesidir.