Türkiye’nin en az okunan, en çok bakılan, ama sonuç olarak çok satan gazetelerinden birinin 21 Kasım 2004 tarihli nüshası duruyor önümüzde. Gazetenin, kendisiyle birlikte 1 milyon 500 bin TL’ye sattığı bol görselli magazin/dedikodu ekinin bu haftaki sayısına kapaktan giren Macar asıllı manken E.M.’nin başlık yapılan sözleri duruyor sağ üst köşede: “Fiziğimin kusursuz olduğunu biliyorum”. Başlığa, E.M.’nin sözlerini destekleyen türden iç çamaşırlı erotik bir fotoğrafı eşlik ediyor doğal olarak. Mankene ve onu ön sayfanın motoru yapan gazetecilik anlayışına da bir diyeceğimiz var, ama o başka bir yazının konusu.

Gazeteye göz atmayı sürdürelim ve E.M.’nin o şuh pozunun kol kanat gerdiği sağ alttaki duyuruya bakalım. Buradaysa, ne işi ne de güzelliğiyle E.M.’ye pek benzemeyen bir bayanla (N.A.) yapılan söyleşi duyuruluyor. N.A.’nın başlık olan tümcesiyse şöyle: “Erkekler için birkaç gömlek fazlaymışım”. N.A.’ya, kendisini E.M.’den ayıran temel özelliğin ne olduğunu sorsaydık, hayatını kafası ve kalemiyle kazanması olduğunu söyler ve eşsiz birikiminden dem vururdu büyük olasılıkla. Kitle iletişim araçlarında bir konu ya da kişinin sunuluş biçiminin haberin anlamına etkisini küçümsediğimiz sanılmasın, ama bu sefer durum biraz farklı. Neyse, geçelim bunları. N.A. da tıpkı kendisiyle söyleşen A.A. gibi yaptığı söyleşilerle ünlenen bir gazeteci.

Gazetenin Pazar ekinin ikinci sayfasında, N.A. ile söyleşen A.A.’nın kendi köşesi bulunmakta. Alışılageldiği gibi bu hafta da, yaptığı söyleşinin bir bölümünü köşesine yığmış A.A.. N.A.’nın bu köşeye başlık olan sözleriyse şunlar: “Herkesle ikişer üçer röportaj yaptım... E yeter! ARTIK ROMAN YAZMAK İSTİYORUM” (Böylece N.A., yazımızın başlığında belirttiğimiz konu ve bağlama da girmiş oluyor. Hoş geldin diyemesek de, niye ve nasıl geldiğini anlamaya çalışacağız.) Başlık olan bu sözler N.A.’nın ilk yanıtında yer alıyor. Şunu da belirtmeden geçmeyelim: N.A.’nın büyük tutkusu romanın ilk örneği bir-iki ay önce yayınlandı. Üstelik roman, adında kırk, fırın ve ekmek sözcüklerinden birini içermemenin de ötesinde, “Nefes” gibi iddialı bir kavramı kullanıyor. Dolayısıyla, burada biz bir roman yazarının hem okurlara hem de diğer yazarlara örnek oluşturacak sözlerini incelemeye çalışacağız.

A.A.’nın “Şöyle bir pişmanlığınız oldu mu: ‘Keşke, evde oturan yemek pişiren bir kadın olsaydım...’” sorusuna N.A.’nın yanıtı tam olarak şöyle: “Olmadı. Ama şu anda onu istiyorum. Geçinecek kadar param olsun, iyi yaşayayım ama roman yazayım istiyorum...” Paranın ve iyi yaşamanın ardında kalan bir istek nasıl bir istektir? Yani, “tatilde Dubai’ye gitmek istiyorum”, “öğlen yemeğinde Whopper yiyelim” ya da “hafta sonu bowling oynayalım” gibi isteklerden farkı nerededir bu roman yazma isteğinin? Basit bir hobi ya da trende dönüşen okumanın (“Boş zamanlarımda kitap okur, müzik dinler ve sinemaya giderim.” tümcesinde olduğu gibi) yerini roman yazmak mı alıyor yoksa bugün? Parayı ve iyi yaşamayı önceleyen biri nasıl olur da edebiyatla ilgilenir, roman yazabilir?

N.A.’nın bir başka soruda “romanın çok satması” seçeneğinden vazgeçmemesi de bir başka gariplik. Rating ve satışların tek ölçüte dönüştüğü medya dünyasından, nitelik ve özgünlük gibi değerlerin kısmen de olsa hâlâ geçerliliğini koruduğu edebiyat dünyasına yapılan bu ziyaretin kimseye yararının dokunmayacağı apaçık ortadadır. Karşı çıktığımız şey, farklı iş alanlarından insanların edebiyat alanında ürün vermeleri değil, o alanlardaki egemen durum ve ölçütleri edebiyatın kutsal topraklarına sürüklemeye çalışmalarıdır. Tabii N.A.’nın buradaki “çok satma” merak ve isteğini, bir üst paragrafta irdelediğimiz para ve iyi yaşam öncelikleriyle bir arada düşünmeliyiz.

Söyleşinin ilerleyen bölümlerinde N.A. çığrından çıkarak işi katlanması zor, ben-merkezli bir düzleme taşıyor. Söylediklerinin romanla ya da edebiyatla pek bir ilgisinin olmadığının farkındayız, ama edebiyatın kökünün edep ve bilginin temelinin de kendini bilme olduğunu anımsamak için bakmalıyız kimi yanıtlara. N.A. bir zamanlar birilerinin kendi değerini bilememelerinden yakınıyor ve “Oysa, ben hikayeler, şiirler yazıyorum. Orta 1’de Rus, lisede Amerikan ve Fransız edebiyatını bitirmiştim. Birikimliyim yani.” diyor. Her insanın belli yaşlarda bir şeyler okuduğu ve karaladığı gerçeğinden habersiz olan N.A. niçin birikimini kendine saklamıyor ya da bu birikimin yorumunu kendi dışındaki insanlara bırakmıyor anlamış değiliz. Ya kimsenin kavrayamayacağı bir boyut ve derinlik söz konusu N.A.’da ya da gerçekten kendini bilme ve övmeme edebinden yoksun. Yaşımız N.A.’nınkinin yarısı kadar ve birikimimiz onunkiyle karşılaştırılamayacak denli az da olsa, şu gerçeği biliyoruz: Hayattaki en cahil insan, bilmiyorum d(iy)emeyen insandır. Çünkü bilginin doğduğu nokta, bilgisizliğin itirafının yapıldığı yerdir.

Söyleşinin alt başlıklarından biri de şu: “Seçkin bir kadınım” . A.A.’nın haklı olarak sorduğu “Peki siz niye ‘seçkin’siniz sorabilir miyim?” sorusuna, “E sürünün bir parçası değilim! Yoksa ne zenginim ne aristokratım. Hayat bağışlanmış bana.” gibi garip ama kendisiyle ve ben-merkezliliğiyle tutarlı bir yanıt veriyor N.A.. Ruhsal çözümlemeleri bu yazının dışında bırakalım ve devam edelim. Bakın N.A. roman yazma nedenini nasıl açıklıyor: “Kendi işimde yapabileceğim her şeyi yaptım. Bundan sonra ancak tekrarlar olabilir.” Tamam, doğrudur, mesleğinin gerçekten zirvesindedir, tekrarlardan başka seçeneği kalmamış da olabilir. Ama, neden soluğu edebiyatta ve onun da en zor türlerinden olan romanda alıyor N.A.? Köşe yazarlığına yoğunlaşmak, anılarını yazmak ya da güzel bir aile kurmak gibi seçenekleri es geçip romana gelme nedeni nedir N.A.’nın?

Hem sonra varlıktan, vahdet-i vücuttan söz açan biri, nasıl olur da diğer insanları bilgisizliklerinden dolayı küçümseyebilir, onlardan birkaç gömlek büyük olduğunu söyleyebilir ve kendini, şimdiye kadar hiçbir insanın doğru çalamadığı eşsiz bir müzik aletine benzetir, anlamak mümkün değil. Bu saatten sonra sorunun, onu çalamayanlarda değil de müzik aletinde olduğunu anlaması neyi değiştirir ayrıca? N.A.’nın, A.A.’nın bugün bulunduğu noktaya gelirken karşılaştığı zorlukları sorduğu sorusuna yanıtının bir bölümüne göz atalım: “...Ben röportajcı olmadan da donanımlıydım. Hatta, insanları küçümsüyordum...” İşinin zirvesinde olduğunu anımsarsak, N.A.’nın soruyu anlamamamış olması ya da verdiği yanıtın ne anlama geldiğinin farkında olmaması gibi seçeneklerden söz edemeyiz. Peki, bir insan hangi mantıkla insanlarca küçümsenmeyi değil de insanları küçümsemeyi zorluk olarak anar? Üstelik bunu, donanımının göstergesi olarak belirtiyor N.A.. Bir de şu var tabii: N.A.’nın o eşsiz birikim ve donanımı nasıl olur da yaptığı işin röportaj değil de söyleşi/mülakat olduğunu belirtme gereksinimi duymaz? Yoksa N.A. ikisinin farklı türler olduğunu, kendi yaptığı işin eskiden mülakat denilen söyleşi olduğunu, röportajınsa onunla ilgisi olmayan, inceleme ve araştırmayı temel alan farklı bir yazılı anlatım türü olduğunu bilmiyor mu?

İlerleyen bölümlerde, dile gelen bir ego olmayı sürdürüyor N.A.. Çok mütevazı bir biçim ve rahatlıkla “çok şey biliyorum.”, “Ayol, neden kompleksim olsun ki?”, “inanılmaz nimetlerle doluyum!” gibi laflar edebilen bir roman yazarına (!?) edebiyatımızın ve ülkemizin ne denli gereksinimi vardı, keşke bunu sorsaydı A.A.

*YEDİ İKLİM, ARALIK 2004.