Akşam üzeriydi. Şehrin caddelerinde, sokaklarında yürüyordum. Şehri hissetmeye, anlamaya, kulak vermeye çalıştım. Sonra birden bu şehrin sanki beni boğduğunu hissettim. Sevdiğim şu şarkı sözleri aklıma geldi: “Beni bu şehir boğuyor / Bilmem bana ne oluyor / Çöken karanlığın içinde / Umutlarım tükeniyor // Yokum sanki bu şehirde / Şehir benim içimde / Fırtınalar koparıyor / Çaresiz yüreğimde /”

Bu şehir neden sıkıcı, bayağı, banal, ufuk vermeyen, dar bir hapishane hücresini andıran, insan kalbini sıkan bir haldeydi. Günahları çoğaltıyor, iyilikleri azaltıyor. Her sokak başında her türlü sömürü, şiddet, güvensizlik boy gösteriyor. Anlamaya çalıştım ama zor iş anlamak. Bu şehir insana bir şey anlatmıyor, vermiyor. Sürekli alıyor, tüketiyor.

Gitmem lazım bu şehirden. Gitmemelisin, kurtaracağız, düzelteceğiz, direnmeliyiz diyorlar. İnsan şehir ile bir alışverişte, paylaşımda bulunur. Bu paylaşım anlamsız, geleceksiz olmuşsa çıkıp gidilmelidir. Yer değiştirmek yeni inşa hareketidir. Önceleri sokaklarımız vardı. “Evvelce sokağımızda oturan oturan insanlar, ya ev sahibi ya da uzun yıllar aynı evde oturan kiracılardı. Bu durum ister istemez aileleri birleştiriyor, dertler de sevinçlerde müşterek oluyordu. Sevgimiz de nefretimiz de sokağın bir bakıma kontrolündeydi. Bu sokakta her cam, üzerinize dikilmiş meraklı bir gözdür. Evlerse en insafsızından birer bunamak üzere olan hakim. Sanırsınız ki her geçişte sizden hesap sorarlar. Nereden geliyorsun, nereye gidiyorsun, ne yapıyorsun, ne yapacaksın? Onlara baktıkça garip bir şekilde suçlu hissedersiniz kendinizi. İçinize, elinizden olmadan kaygı düşer. Acaba yapmasam mı, acaba gitmesem mi gibilerden. Bu kolektif oluşun faydaları hatta daha fazla zararları vardı. İnsanlar aynı kültürle yoğruluyor, aynı hatıralarla kökleniyorlardı. Oysa insanın ilerleme ve özgür olma şansı böylece hudutlanıyordu.” Bahaeddin Özkişi “Sokakta” adlı romanında sokağımızın ve evlerimizin öyküsünü böyle dile getiriyordu. Sezai Karakoç ev satın alıp bir yere kendini mahkum etmenin sakıncalı olduğunu çünkü sürekli aynı sokağı, insanları görmenin insan algısını geliştirmeyeceğini bunun için kiralık evlerde oturmanın, ortam değiştirmenin daha isabetli olacağını belirtir. Oysa modern hayat sürekli ev almaya, mülkiyet edinmeye çağırıyor. Biz Türkler bütün kazancımızı ilk önce konuta veririz. Türkler dahil hangi millet olursa olsun yer değiştirerek ancak medeniyet kurmuşlardır.

İbn Haldun Mukaddime’de yer değiştirebilenlerin yeni bir medeniyet kurabileceğini belirtir. Hicret eden peygamberler ancak mesajlarını yayabilmişlerdir. Diğerleri çoğunlukla o şehir halkı tarafından şehit edilmişlerdir. Çünkü şehrin yerli geleneklerine karşı savaşınca şehir halkı bütün olarak bunu yanlış algılayıp tehdit olarak görmüşlerdir. Yerleşmek alışkanlıkları doğuruyor; alışkanlıklar ise aklı, düşünmeyi yok ediyor.

Gitmek kaçmak değildir. Gitmek unutmak değildir. Gitmek sorumsuzluk değildir. Gitmek arayıştır. Mahkum olmamaktır. Yolda olmaktır. Hermann Hesse’nin belirttiği gibi hayat boyu kendi iç âlemimizde bir yolculuğa çıkmış durumdayız. Bu yolculuk dış yolculukla desteklenmelidir. Gidildiğinde bu şehirden alınan hayat özleriyle yeni arayışlar olacaktır. Unutamaz insan. Ben de bu şehre başka bir şehirden geldim. Ama ben kendi memleketime gitmek istemiyorum. Çünkü memleketimle alacağım bir şey kalmamıştı belki vereceğim bir şey de kalmadı. Çıktım ve bu şehre geldim. Ama memleketimi kendi içimde yaşıyor, her davranışımda oraya ait bir hatıra ve etkiyi hissederek yaşıyorum. Ama bu benim yolculuk yapmama engel değil. Burada da durmamalıyım diyorum. Onun için bir vakit bekliyorum. Cemil Meriç’e kulak veriyorum; Gitmek, kaderin hatalarını düzeltmektir.

Ve son söz Kavafis’in:

'Bir başka ülkeye, bir başka denize giderim', dedin
'bundan daha iyi bir başka şehir bulunur elbet.
Her çabam kaderin olumsuz bir yargısıyla karşı karşıya;
-bir ceset gibi- gömülü kalbim.
Aklım daha ne kadar kalacak bu çorak ülkede?
Yüzümü nereye çevirsem, nereye baksam,
kara yıkıntılarını görüyorum ömrümün,
boşuna bunca yıl tükettiğim bu ülkede.'