Tenlerimizin alabildiğine esmerliğinine rağmen, sarı saçları ve mavi gözleriyle bizden sonra ikinci sırayı alan gurbetteki kardeşimizin yaşadığı ülke değildir sadece Bosna. İsimleri isimlerimiz olan, sokakları sokaklarımızı andıran; yeşiliyle Karadeniz’i, mimarisiyle Bursa’yı dahi kıskandıran ikinci yavru vatandır. Ziyaret etmek maksadıyla çıktığınız yolda ayrı düştüğünüz asli vatanınıza dair yüreğinizde taşıdığınız özleme rağmen, geri dönerken kalbinizin burkulduğu kaç yer vardır bilemem. Komünist diktatöryanın ruhani bedenine attığı derin çentiklere rağmen, bardağın dolu tarafından bakmayı becerebilenler için Bosna’nın buralardan biri olacağına eminim. Gidenlerin, hayatlarının ilk baharını yaşadıkları Hicaz ziyaretinin ardından ve yine belki ikinci kez âşık olarak döndükleri ender mekânlardan biridir burası.

Tarihi tarihimiz olan çok yer vardır belki. Mehter tutkusundan Türkçe sevdasına kadar, kültürü bu denli etkimiz altında kalan ve insanları hali hazırda ‘Türk’ sıfatıyla vurulan başka bir yer olduğunu sanmam ama. Handiyse babaları olmak sıfatına layık görüldüğümüz ve şehitleri şehitlerimiz olan yerin adıdır Bosna. Bizi (/de) vururlar oralarda. Ömer’lerimizin yerine Omar’ları, Hafize’lerimizin yerine Hafiza’ları vardır sadece. Bu vechiyle aramızdaki fark, bir telaffuz kadardır ancak. Asırlardır olduğu gibi velud topraklarına dökülen kanları Selamilerimizinkine karışmış ve şehitleri dahi şehitlerimizle kan kardeşi olmuşlardır. Kendi Omarlar’ını kenarda köşede kalmış tepelere defneden bu muhibbanlar, muaşakalarının emaresi olarak çarşıların en gözde yerlerini Anadolu’dan gelen Alperenler’imize bırakmışlardır.

Söz vatandan açılıp şehitlere varmışken, bir şehrin kime ait olduğunu anlamak için mezarlarına bakmalı evvela demeden bir yere gidemem. Osmanlı tarzı kavuklu şâhide ve türbelerinden, taş ve tabelalarının üzerindeki hilal sembollerine varan değin kurdukları ünsiyetle bizim (/de) vatanımızdır Bosna. Ve pek çok alana yayılmış ortak paydaları fark ettiğiniz anda, kurşunlara bedenini siper eden şehitlerimiz gibi siz de vurulursunuz bu vatana. Hem de o denli vurulursunuz ki, her iki vatanınızda bulunurken bir diğerinden ayrı kaldığınız için gurbette hissedersiniz kendinizi.

‘Sevgilim’ diye hitap etmeyi hak edecek ve ardınızda bıraktığınız sevdiklerinize karşı duyduğunuz hasrete rağmen, geri dönerken yüreğinizi burkacak bir dilârâdır burası.
Seyahatiniz boyunca dört bir koldan dolanarak karşınıza çıkan, firuzeden camgöbeğine değin yeşilin tüm tonlarıyla gözlerinizden yüreğinize akan ve ferahlığı ile adeta maveradan latif esintiler taşıyan nehirleri, bir sûzânın kirpiklerinize dokunan zülüfleri gibi yakar ciğerinizi. Nazenin bedenini süslediği yeşilinin her bir çeşnisi ile sarıp sarmalar sizi. Öğlen güneşinden akşam esintilerine ve her daim gelinliğe benzettiğim ladin cinsi ağaçlardan libasıyla örtünmüş dağlarından, ansızın bastıran kirşalarına (yağmurlarına) değin, insicam içinde terennüm eden bir tabiat senfonisinin büyüleyici etkisi altında bulursunuz kendinizi. Neredeyse hiç masraf edilmeden inşa edildiği anlaşılan iki dirhem bir çekirdek bahçeli evlerinden, atmosferin otantikliğine halel getirmeyen arasta ve bilumum dükkanlarına kadar estetik gönüllerden uzanan mahir eller dokunmuştur yapılara. Temaşa ettiğiniz tablo o kadar muhteşemdir ki; asırlardır biriktirmeye uğraştığınız koleksiyonun en murassa parçasına ulaşmakla, bırakıp gidecek olmanın dilemması içinde sıkışıp kalırsınız ayrılırken.

Tüm bunların üzerine, seyr-i sefer ettiğiniz sokaklarda karşılaştığınız ahalinin selamı esirgemeyen dillerine.. açık saçık kızlarının dahi cümle alemi Allah’a emanet etmesine.. ve en son da, Bosna’nın asude kollarında seyahat ettiğiniz otomobilin teybinden kulaklarınıza değen Cemiyla’sına vurulursunuz. Şarkı ile ilahi arasında deveran eden melodilerin hüzünlü tınısında bulduğunuz sevdanın platonik elleri tutar yakanızdan. Şadan görünümlü sarışın kardeşiniz Cemaluddin’in derviş gönlünde taşıdığı esmerliğe dokunursunuz mısralarda. Mersiye kültüründen uzak kardeşlerimizin aşka yakın damarını açığa vurur Cemiyla. Ve siz adının Cemiyla olduğunu umduğunuz çirkin bir kadınla karşılaşmayı umarak dolaştığınız sokakların tabelalarında ‘Çerçiculuk, Çizmeciluk’ gibi isimleri fark ederek aranızdaki ünsiyeti tazelemeye devam edersiniz bu şiirsel mekânla. Soluklanmak için oturduğunuz kahvehanenin camekanınındaki Cülistan yazısını fark ettiğiniz anda, kadim esvaplarıyla Karadeniz’li alperenlerin Arnavut kaldırımlarını arşınladığını dahi hayal edebilirsiniz. Uzun bir müddet kalma fırsatı bulanlarınız olursa şayet, Amca’ya Amıca, Dayı’ya Dayıca dendiğini öğrenip; bayramların lisanımızdaki gibi ‘mübarek’ edildiğine dahi şahit olabilirsiniz. Kalacak bir yer aradığınızda, kültürümüzden tevarüs eden hamiyetperverlikle ve biraz da tarafınızdan İslam ile şereflendirilmiş olmanın medyunu olarak, misafir edilmek istenmeniz işten bile değildir. Sizin için dolmaların sarılması, böreklerin kuzinelere atılması ve kahve alışkanlığı nedeniyle pek kullanılmayan ‘çaydanluka’ ların vitrinden çıkarılmasının zamanı gelmiş demektir.

Sözün özü; arastalarının Osmanlı tarzı tertibinden, en mutena yerlerinde arzı endam eden tekkelerindeki meşayıh ve dervişanın hal-i hazırda kavuk bağlayıp fes taktığı yerin adıdır Bosna. Kısacası Bosna ile Türkiye’nin arası fark, ‘Cemile ve Cemiyla’ nın telaffuzu kadar ancak. Bizden biraz daha geniş ve rahat, biraz daha estetik ve işveli ve biraz daha davetkârdır sadece.

Dillerine doladıkları tekbirden zikre, mücahitlikle dervişlik arasında kurmayı başardıkları köprüyle akar gönlümüze.

Ve işte ben, tarihi tarihimiz olan.. komunizmin aramıza ördüğü duvara rağmen değerlerini korumak için açık tuttukları tekkelerinde namelenenYunus Emre ilahilerine vurgunum bu şehrin.

Bunları anlayabilmek için, sakın ha sakın!.. Ferhadiye’ye çok fazla takılmayın (*)

* Eş anlamıyla birlikte kullanılmıştır.