“Kedi nimeti Hak’tan bilir ve yiyeceğini önüne koyanı önemsemez; ondan dolayı nankördür. Köpek ise nimeti sahibinden bilir; bu sebeple sahibine karşı çok vefakârdır..."

İçinde bulunduğumuz çağın pek çok noktadan üzerinde durulması gerekiyor. Fakat bununla beraber, karşılaştığımız olayları yorumlamadan evvel bir anlayışı yani bir referans noktasını kabul etmek zorunlu. Zira aksi oldukda yorumlamaya çalıştıklarımız anlamsızlaşmaktan öteye geçemeyecek.

Son günlerde kafamı oldukça kurcalayan bir mesele üzerinde durmak gayem: Davranış ve tutumlarımızdaki rahatsız edici çelişki. Mâlum olduğu üzere, davranış, tutumun vücutlaşmış hâli, bir bakıma izdüşümü olmak lazım gelir. Yani davranışı şekillendiren ve ona yön veren hayat algımızdır, tutumlarımızdır. Davranışın izini sürdüğünüz vakit o sizi, arkasında apriori var olana götürmeli. Meğer ki, tutum ve davranış birbirlerine mutabık gelmiyor, o halde ayrı ayrı tutum ve davranış incelenmek gerekecek.

Tarihî süreçte çok küçük sayılabilecek olaylar sebep oldukları etkiler dikkate alındığında Dünya’yı etkileyen nadir olaylar arasına giriverirler. Mesela, 28 Haziran 1914’te Avusturya Veliahdı’nın, Saraybosna’da milliyetçi bir Sırp talebesi tarafından öldürülmesiyle I.Dünya harbine giden yol sonuna kadar açılmış oldu. Sonrası mâlum.

Yahut, büyük sultan Bâyezid, Ankara savaşında Timur’a yenilmemiş olsa idi, Osmanlı Tarihi diye okuduklarımız şu ankinden ne kadar farklı olacaktı. Meçhûl.

Yukarıda milletlerin tarihi ile ilgili verilen örneklerde görece küçük sayılabilecek olaylar, oluşturdukları tesir neticesinde “dönüm noktası” olarak ele alınırlar. Bu yaklaşım genel çerçevede milletler için geçerli olduğu gibi fertler için de carîdir.

Bu satırları okuyan pek çokları, kendi şahsî tarihlerinde bunun gibi pek çok olaya şahit olmuşlardır. Bu bakımdan psikolojik birey incelemesini nasıl ki böyle görece-küçük etkenler üzerinden yürütebiliyorsak, sosyolojik düşünceleri ve saptamaları da toplum içerisinde şahit olunan küçük olayları referans alarak gerçekleştirebiliriz.

Bizler “tutarsızlığın” çocuklarıyız. Talim-terbiyemizden, yapıp-ettiklerimize kadar her yanımızda çelişkiler kol geziyor. Sağlam bir mevzi sahibi değiliz, üzerinde dimdik duracak. Fakat buna karşılık dikleniyoruz sadece. Bilinir ki, büyük medeniyetler, küçük davranışlar üzerine bina edilirler. Osman Gazi’nin Furkan’a olan iki gecelik(!) saygısı, onu alem içerisinde fark ettirmiş, koca bir coğrafyaya hâkim kılmıştır. İlaveten, susuzluk çeken köpeğe kuyudan su çekerek köpeğin susuzluğunu gideren o günahkâr kadını hatırlayın. Küçücük yardımı günahlarına kefaret oluyor.

Yukarıda verilen küçük(!) misallere, kapı deliği nevinden bir göz ucuyla bakıldığı vakit, anlaşılır ki arkasında uzanan geniş ilim-irfan-hikmete pencere açıyor. İşte tam da bu sebepten ister bir “medeniyeti” yargılayalım ister yalnızca bir “medeni”yi sigaya çekelim, görece küçük hadiseler bize yol gösterecek.

Bu noktadan içinde bulunduğumuz çağda, bizim, infak anlayışımızdan, vakıf algımıza; iktisad düşüncemizden, îdare kabiliyetimize, sosyal hayatımızdan özel hayatımıza kadar temas ettiğimiz her nesne, özne, kavram ısrarla ve titizlikle tekrar tekrar incelenmeli, üzerlerinde kafa yorulmalı. Zira dedik ya, biz tutarsızlığın çocuklarıyız.

Yıllarca yüzümüzü Batı’ya değil Doğu’ya dönmemiz salık verildi bize. Oysa ki henüz biz yüzlerimizi birbirimize dönebilmeyi başaramamışken. Öyle olmuş olaydı güneşin Batı’dan yahut Doğu’dan doğacak olması bizi yalnızca “ahde vefa” noktasından sevindirecek, imanımız perçinlenecekti. Ya şimdi, her köşe başında “Mehdi”yi bekliyor olduk.

Üzerimizde çok büyük yılgınlık var. Tez üretemiyor, zihnimizi bizi tutarlı kılacak şekilde “hayat”ımız üzerine yoramıyoruz. Sağdan soldan gelen tezlere anti-tezler üretmekle kimlik edinme telaşındayız çok zaman.

Giyim-kuşamdan tutun da eğitim hayatımıza kadar hangi alana el atsanız muhakkak bir anti-tez ile yüz yüze geleceksiniz. Anlayacağınız durduğumuz ve duracağımız yeri kaybettik dostlar.

Hayatın üç ana koludur “iş, eş, arkadaş” onu ayakta tutan ve dahi ona anlamlı yön veren. Eğitim hayatımızda yüzleştiğimiz çelişkiler iş hayatımızda yüzlerce çatışmanın sebebi oluyor. Kendi şahsiyetine göre yetiştiremediğimiz binlerce genç, görece anlamsız iş(ler)inde ömür törpülemek zorunda kalıyor. Yeteneğine uygun, hayatındaki misyonuna mutabık meslek erbabı yetiştiremiyoruz. Boşluk doldurmak, yama yapmakla geçiyor pek çok ömürler. Sahibi gözükmeyen pek çok “kimlik”, “statü” kol geziyor etrafta: mühendislerimiz, ekonomistlerimiz, sosyal bilimcilerimiz, tıpçılarımız… Sonuç: maalesef zarardayız.

Bilgili, bilinçli gençlerimiz harikulade eğitimimiz ile yetiştikten sonra, evveliyatında “şahsiyetine” uygun eş tavsiye edilirken kendilerine, şimdi derin bilgi ve görgülerinden dolayı kendileri eşlerini buluyorlar, vice versa. O gece evveliyatında binlerce perde cafe köşelerinde, sohbet minderlerinde, STK salonlarında birbiri ardına kalkıyor. Hasretin ve vuslatın beraberce pekiştirdiği ayn-sin-kaf, yukarıda anılan sebepten darmadağın oluyor, birliğini yitiriyor, kesrete gark oluyor. Böylelikle bilerek sağlıksız evliliklerin tohumları serpiştiriliyor tüm gönüllere.

İşin en ilginç yanı ise sürekli “verici” kabul etmemiz kendimizi. Dikkatinizi çekti mi bilmem, yukarıda bir fotoğraf çekerken dahi, bu satırların yazarı kendisine “yetiştiremiyoruz” fiilini tercih etmiştir. Bu etken fiil bir bakıma haddini aşmakla beraber diğer yandan böyle bir konjonktürde inisiyatifin “ele alınması” gerektiğini salık vermek içindir. Zira pek çokları büyüklerinden “biz yaptık, siz yapmayın” temennisini(!) işitmişlerdir. Oysa ki, hem bu satırların yazarı ve dahi okuyucuları bu temennileri çevresine çoktan dağıtmaya başlamıştır.

O halde, eşeğin düştüğü kuyudan alınan abdest caiz olur mu tartışmalarından evvela bu toplum içerisinde tabu kabul edilen pek çok konu açıkça ve usulüne uygun konuşulmalı, tartışılmalıdır. Aksi taktirde, Allah muhafaza, yakın zamanda işini az buçuk bilen fakat “ruh hastası” insanlar ile muhatab olmak zorunda kalacağız. Bunların içerisinde de yekunu büyük oranda “müsbet kesim” oluşturacak. Sebep gayet açık: hassas olunan konulara rağmen fıtrî yönden doğal olarak yapılan “yanlışların” vicdan azabı ve mahvettiği hayatlar…

İnisiyatifi bu bağlamda ele almak aslında yapılanı reddetmek ve onu tasdik etmemek demektir. Tasdik edilmeyen de inkâr edilenden başkası değildir. İçinde yaşadığımız dönemin İslam yorumu yukarıda pek çok yerde anıldığı üzere tutarsızlıklar içeriyor. Belki buna İslam yorumu değil “Müslüman” yorumu demek daha makul olacak. Zira Müslümanlar İslamı sadece retorikte kullanmak zorunda(!) kalıyorlar. Böyle oldukda “davranış ve tutum” çelişkiden ve dahi çatışmadan kendini kurtaramıyor.

Bu minvalde “inkâr - tasdik” kavramları üzerinde durulmayı hak ediyor. İslami camia içerisinde yapılan “yardımlar” günümüzde genelde tek yönlü algılanıyor maalesef. Oysa ki İslam “yardımlaşmayı” salık verir. Yani karşılıklı olanını. Tüm bunlara rağmen “yardım alan” yardım gördüğünün büyüklüğünü “tasdik”e zorlanır. Fakat bu ikinci şahsın “doğal” düşüncesi-inancı noktasından olmaz, “konjonktür” gereği bu şekilde davranır. İşte tam da bunun adı “menfaattir”, yoksa “yardım edenin” o ulvî gayesinden kaynaklanıyor değildir.

Tam da bu nedenlerden dolayı, Müslüman bireylerin ve böylelikle Müslüman toplumların sağlıklı olabilmesi için ilk yapılacak olan yardım edenin “yardımını” inkâr etmeyi öğrenmektir. Yani İslami Camiaya karşı kedi nankörlüğünü yapabilmektir. İnkâr edemeyen tasdik edemez ve dahi bu bağlamda nankör olmayan Allah’a vefalı olamaz.