Hızını alamaz da döktürür kelimeleri...
Kelimeler ki ne yana gideceği belli olmaz bazen, sürükler insanı...
Ya sonra ne olur?..

Saklı olanları açığa çıkaran, açıkta olanları gizleyen gibi midir?
Sabahı zor etmek marifet midir, kolay edilen sabahlar nerededir?
Güvercinler kelimelerle kirletilebilir mi?
Moderne post geçirmekten maksat, şiire erotizm mi giydirmektir?
Sevişmek işteş bir fiil olmaktan ne zaman çıkmıştır?
Şizofren olmak bir ayrıcalık mıdır?

Hayır yani, merakımı celbetti, soruyorum...

Selamlarımla...

... Mutluluk anlamaktır ...

Sevgili İsmail dostum. Öncelikle, dil konusunda beni adres göstermen şahsım için onur ve gurur vericidir. Böyle bir saygınlığı bendenize atfetmen abartı olsa da güzel. Türkçeyle ilgili maddeler halinde sıraladığın görüşlere içtenlikle katılıyorum. Ama haddim olmadan bazı açıklamalarda bulunmak isterim. Yorumun uzun olması dolayısıyla da bu yazıyı yorumunuzun altına girerek sutunu daraltmak istemediğimi de belirteyim.
1. "Bence Türkçe, öncelikle ve elbette Türkçe'nin kurallarını ve yazım ilkelerini iyice öğrenerek; ayrıca bol sayıda edebi metin okuyarak gelişebilir" - demişsiniz. Ki çok doğrudur. Ama burada bir husus bulunmaktadır. Bilindiği gibi, Türkçe kendi dil ve gramer kuralları tespit edilerek öğretilen bir dil değildir ve olmamıştır da. İlk defa Türkçenin piri Kaşgarlı Mahmut, Türkçeyi Arapça dil kurallarına göre tasnif etti ve bu XIX. Yüzyılın sonlarına kadar böyle geldi. XIX. Yüzyılda Türkçe Batı dillerinin gramer kurallarına göre oluşturulmaya ve öğrenilmeye başlanıldı. Bu alanda Derbentli Türk bilgin Mirza Kazım Bek (ki kendisi Batılı Türkologların hocalık yapmıştır) 1842'de "Türk-Tatar Dillerinin Grameri" adlı eseriyle ilk modernist girişimde bulunmuş, onu Osmanlı'da Ahmet Cevdet Paşa ve Mehmet Fuat (Kava'id-i Türkiyye, 1875), Ali Nazîma (Muhtasar Lisan-ı Osmanî, 1884) ve Ahmed Ramiz Paşa (Emsile-i Türkiyye) devam ettirmişlerdir. Yani, Türkçe bir dil olarak kendi dilbilimsel yapısı ve kuralları temel alınarak kurgulanmış bir dil değildir. Bu yüzden de dilimizin yazınsal anlamda farklı şekil ve görüntü almasına şaşmamak gerekmektedir. Şu haliyle dilimizin temelleri, Tercüme Odasında (1830) çalışan Türkçe ve Batı dillerinden birini bilen Yunanlı ve Ermeni tercumanların çabalarıyla oluşmuş ve yeni eklemelerle geleceğe doğru kıvrılıp gitmektedir. Yani Türkçedeki temel sorun eski kelimeleri atıp yeni kelmeler tercih etmek değil, bizzat gramer sorunudur.

2. maddeye gelince, Türkçe diğer dillerden farklı olarak ifade anlamında olmasa da konuşma anlamında çok basittir. 100 Türkçe kelime ezberleyerek konuşulabilir. Ancak İngilizcede bu sayı 3000'e, Slav dillerinde ise 1000'e kadar çıkmaktadır. Türkiye'de günlük gazete ve televizyonlarda konuşulan azami kelime sayısı 400-600 arasında değişmektedir. Türkçe kelime haznesini bol tutarak yazan yazarların kullandığı kelime sayısı ise 3-4 bini aşmamktadır. Yani Türkçenin böyle bir kısır döngüsü bulunmaktadır. Bunun nedeni Türkçenin Almanca ve diğer dillerde olduğu gibi kökenbilgisi anlamında sözlüğünün hazırlanıp ve bu temel üzerinden hareket edilmemesidir.

3. maddeye gelince, eğer dilbilimsel yaklaşacak olursak Türk dilleri arasında iki uydurma dil bulunmaktadır: Biri Çağatayca, diğeri de Osmanlıca. Her ikisi de yazı dili olup, konuşma dili anlamında saray çevresi dışına çıkamamıştır. Her iki dil de devletin diplomatik yapısı içinden evrilerek kendine yer edinmiştir. Örneğin, bugün Türkiye insanına XVI. Yüzyıla kadarki Osmanlıca eserleri rahatlıkla okutabilirsiniz, ama 16 yüzyıldan Atatürk'ün Nutkun'da kullandığı dil de dahil olmakla yazılan metinleri okuyup anlamasını bekleyemeyiz. Çünkü gerçekten de 16. Yüzyıldan 1930'lara kadar Osmanlı yazı dili anlaşılması güç bir kelime ve gramer özellikleri göstermektedir. Bunun nedeni şudur: Safeviler İran'da hakimiyete gelince o dönemde halkın konuştuğu Türkçeyi resmi dil olarak kullanmaya başladılar. İdeolojileri gereği de İran'daki yerleşik Sünni ve bürokratik çevreyi yönetimden bertaraf ettiler. Bu zümre Şah İsmail karşısında Osmanlı sarayına sığındı. O denli ki, XVI. Yüzyılda Osmanlı için İran, Safevi ülkesi için de Turan benzetmesi yapılmaktaydı. Osmanlı yazılı metinlerini ciddi biçimde araştıranlar, Osmanlıcadaki Farsça ve Arapça kelimlerin yoğun biçimde XVI. Yüzyıldan itibaren kullanıldığını göreceklerdir. Yani Mısır ve Arap ülkelerinin Osmanlıya katılmasıyla ve İran'dan gelen soylu ailelerin Osmanlı sarayında yer edinmesiyle Türkçenin de yapısı değişti. Buna birde Tanzimatla birlikte Batı dillerindeki kelimelere karşılık Osmanlıca sözcükler uydurmak durumu eklenince içinden çıkılmaz bir hal aldı. Düşünebiliyormusunuz, "iktisat", "edebiyat" gibi kelimeler ilk kez XIX. Yüzyılda uydurma sözcükler olarak dilimize girmiştir. Bu sözcüklerin Arapça'da dahi kökenbilim anlamında temeli yoktur. Bunun gibi binlerce sözcükten söz ediyoruz. Mevcut hukuk dilimiz, 1880'lerden itibaren Batı yasalarının Düsturlar adı altında böyle bir dille tercüme edilmesi ve kullanılması üzerine kurulmuştur. Yani, sadeleştirme karşısında yer alan Osmanlıcayı zengin dil olarak görenlerin savundukları şey aslında cehaletin ta kendisidir. Söz konusu Y. B. Bakiler ve K. Mısırlıoğlu'nun Türkçe konusunda konumu budur aslında. Örneğin, sizinde belirttiğiniz gibi "yanıt"a karşılık "cevap" kullanılmasında ısrar eden Mısırlıoğlu, "yanıt" kelimesinin Karahanlı Türkçesninde "yanut" olarak kullanıldığını uydurma bir sözcük olmadığını bilmesi gerekirdi. Veya Yavuz Bülent Bakiler "ulus" kelimesinin uydurma olduğunu söylüyor. Ulus kelimesi, Türkçedir ve ilk biçimi "uluş"tur, Moğolcaya "ulus", oradan da yazı dilimize aynı biçimde ulus diye geçmiştir. Şimdi bu kelimeyi kullanan birine hemen Solçu damgası vurulmaktadır. Çok daha çirkini, Solçularda bu kelimeyi babalarının malı gibi tekeline almış bulunmaktalar. Oysa, bir doğruyu ortaya koymak amacımız varsa eğer, ulus için kullandığımız "millet" kelimesinin kendisi yanlıştır. Çünkü, "millet" sözcüğü kökeni değil, dinsel bir kesim için kullanılmaktadır ve Kur'an'da da bu anlamda kullanılmıştır ve kelimenin aslı da Aramicedir. Sıkça eleştirilen "sel/sal" eklerinin kullanılması konusunda size içtenlikle katılıyorum. Sevgili İsmail, şimdi "sel/sal" eklerini eleştirenlere ben, bu eklerin Osmanlıcada da olduğunu ve kullanıldığını söylersem her halde söyleyecek birşey bulamazlar. Örneğin, XVI. Yüzyıl Osmanlı metinlerinde "kumsal" sözcüğü geçer ve "sal" ekinin "kum"a eklenmesiyle üretilmiştir.

4. maddeye gelince sözlüklerin dildeki önemine yaptığınız vurgu çok doğrudur. Okurun şunu bilmesi gerek: bizim dille bağlantımız duygusaldır. Bir şeyi yazmak veya yazar olmak için dille duygunun ötesinde mantıksal bir bağlantı kurmak gerekmektedir. Çünkü dil, matematikten daha çok matematikseldir. En basitinden şunu söyleyelim: Roman anlamında Türkçenin bütün büyük kalemlerini dilsel olarak incelerseniz hepsi sınıfta kalır. Bu yüzden Dosto, Balzak gibi dile egemen bir romancımız yoktur. Nobel ödülü alan yazarlar sırf tasarladıkları kurgudan dolayı mı ödül almaktalar? Hayır, öncelikle kullandıkları dile bakılıyor. Dilsel olarak incelemeden geçtikten sonra roman değerine önem verilmektedir.

Öte ayndan sözlük anlamında Türkçe bugün bile en zayıf dil konumundadır. Burada birçok engel vardır. 1. İstanbul ağzının edebi dil olmasıdır. İstanbul ağzı kelime kazandırmak çok zordur. Bunun yerine Karaman ağzı temel alınmış olsaydı Türkçenin çok daha işlevsellik kazandığı görülecektir. 2. Türkçenin hâlâ bir etimolojik sözlüğü yoktur. 3. Anadolu ağızlarından yapılan kelimeleri içine alacak henüz bir Türkçe sözlük hazırlanmadı. Oysa, Anadolu ağzında binlerce yıldan beri kullanılan binlerce kelime bulunmaktadır. Almanlar nasıl felsefe dili oluşturdular? Almanya'nın köylerini karış karış gezerek ve sözcükleri derlemek sayesinde. Dostoyevski nasıl ortaya çıktı, Rusya'da "Narodnik"ler (Halkçıların) Slavyan köylerini gezip kelimeler derlemesi sayesinde. 4. Türkiye Türkçesinin zengin bir kaynağı var. VII. Yüzyıldan beri bu dilin yazılı kaynakları mevcut ve bu dil Türkiye dışında neredeyse dünyanın 3/1 kısmında konuşulmaktadır. Dünyanın bu kadar geniş coğrafyasına yayılmış ikinci bir dil bulamazsınız. Ayrıca, bu dil XIX. Yüzyıla kadar Hindistan'da, Mısır'da dahi kullanılmaktaydı. Kahire ve Lahor gibi kütüphanelerde çürümekte olan sözlüklerin sayısı Türkiye'de basılmış Türkçe sözüklerin iki katıdır. Bunlar dile kazandırılmalıdır. Bunu sadece TDK'dan bekleyemeyiz. TDK bunların bir çoğunu ortaya çıkardı. Ancak hiçbir edebiyatçı, roman yazarı, deneme ustası bu eserlerdeki Türkçeye itibar etmez. Çok daha ilginç bir şey söyleyeyim: Türkiye'de bütün yazarların ve edebiyatçıların eserlerini incelersek aralarında Türk dilini en sade ve Türkçe bakımından en zengin biçimde kullananın Aziz Nesin olduğunu görürsünüz. A. Nesin'in ideolojisi ve tutumu belli, ama adamın eserlenide Anadolu ağızlarından alınmış yüzlerce kelime bulunmaktadır. Dahası, Türkmenceden bile kelime almaktan ve bunu Türkçede kullanmaktan kaçınmamıştır.

Şimdi denile bilir ki, Türkiye'deki Türkçe ile Türkiye sınırları dışında kalan Türkçe arasında farklar vardır. Tamam bunu kabul ediyorum. Ama bu Türkiye dışındaki Türkçeden kelime alalım derken, onlar gibi konuşalım anlamına gelmez. Biz kendimize ait, Ana Türkçenin bir parçası olan dillerden kelime alıp kendi dilimizin kullanımına göre yararlanacağız. Örneğin, canımız su istediğinde "susadım" deriz, peki "çay" istediğinde bunu nasıl tek kelimeyle ifade edeceğiz? Oysa Orta Anadolu'nun bazı ağızlarında bunun için güzel bir kelime var: "çaysamak". Yani "çaysadım" diyeceğiz o zaman. "Çaysadım" demek mi daha kolay ve dil açısından daha uygun, yoksa "canım çay istiyor" demek mi? Şimdi "canım çay istiyor" ifadesini bir romancı olarak cümle içinde ifade ettiğiniz zaman kullanacağınız cümleyi iki cümle halinde tasarlamanız gerekmektedir. Çünkü bu ifadeyi tek bir tanım içinde sunmak zordur. Bu da yazıda bir kurguyu aşmak için dili daha uzun bir yoldan kullandığınız anlamına gelmektedir. Bütün bunları uzun uzun tartışmamız gerekmektedir. Benze mevcut Türkçenin durumu Türkçe açısından düşündüğümüzde en ideal seviyededir. Ancak bunun için bazı pratik yöntemleri kullanıp daha da geliştirile bilir. Türkçeyi korumak isteyenler, dilimize giren anlamsız reklam, teknik sözcüklerden muhafıza etmeliler. Bir de en önemlisi dili agolaştırıp kullananlara karşı çıkmalıyız. Örneğin, Avrupa Yakası dizinde Selin tiplemesinin kullandığı Türkçe agolaşmış bir dil konumundadır: "Var ya, kızım, oha falan oldum yani" tarzı özellikel liseli ve genç üniversiteli "havalı" kesimin kendilerin özgünlük kazandırmak tarzındaki dili kullanma biçimi Türkçe için daha büyük tehdit oluşturmaktadır. Çünkü bu tarz medyatik yapı kazandığından rahatça rağbet görebilir ve yaygınlaşabilir.

Burada dili kullanmak anlamında arzu eden yazarlara şu sözlüğü tavsiye ediyorum: Yeni Derleme Sözlüğü, TDK Yayınları.
Unutmayalım, yazarken hata yapılabilir, kelimeyi yanlış yazmak olanağı her zaman yüksektir, ancak dili kısır tutmamak gerekir. Çünkü yapılan hatalar giderilebilir, ama yazılan metine müdahalede bulunmak imkansızdır.

Son olarak, yazarlık taslayan veya yazar olmak isteyen Türkçeyi öğrenmek zorundadır. Bu Allah'ın emridir(!). İngilizce, Arapça, Fransızca ve diğer dilleri öğrenmek için 3-4 bin kelime ezbelemeyi, bir sürü külfete girmeyi göz önüne alanlar, Türkçede 1000 kelimeyi anlamlarıyla öğrenemediklerini hiçbir biçimde haklı gösteremezler. Ayrıca, Türkçe anamızın dilidir, anamızın namusundan sorumlu olmak için önce anamızı anlamalıyız. Ayrıca, dili bilmeyenler ve bu konuda bir tek çaba dahi göstermeyenler lütfen, Türkçe şöyledir, böyledir; Osmanlıca şöyleymiş böyleymiş (İsmail bu "söyle, böyleler" senin senaryona benzedi:)) gibisinden ucuz tasalanmalarda bulunma psikolojisini de terk etsinler.

Önemle Rica Olunur: bence site yönetimi "Bizim Zarifoğlumuz" yazı dizisi tarzında "Bizim Türkçemiz" başlığı altında bir dizi oluşturmalıdır. Ben bu konuda yazı anlamında gönüllü olduğumu belirtmek isterim. Sanırım, bu ihtiyaç ve aciliyet dışında kutsal bir görevdir de. Sevgili Şadan, Yusuf, İsmail ve diğer yönetici ve editörlerin bu konuyu düşünmelerini rica ediyorum.

Not: yorum için seçilen başlık XX. Yüzyılın başlarında yazılmış bir hikayenin adıdır. Maalesef yazarın ismi aklıma gelmedi.

öncelikle selamlar..
"şeyh uçmaz uçurulur" kabilinden "şiir" okudum diyorum öncelikle..
-yapılan her biri- biri birilerinden müstesna yorumları EDEBİYAT’I çok seven liseli bir genç iştiyakıyla okudum..son derece istifade ettim.ama ne derece uygularım hayatımda bilemem.yorumlar şiiri yorumlamaktan ziyade sanki "bilgi enformasyonuna dönmüş bir sunu" gibi..ben daha ziyade ne derece haddimdir bilemiyorum şiire dönük bir iki kelam etmek isterim.
--başlık kısmının ilgi çeken güncelliği şiirin genel ruhuna sinmiş midir?
--şahıs zamirleri /şiirde zaman bir bütünlük arz ediyor mu?
şiirin başlangıç ve bitiş dizeleri nerede örtüşüyor yani hangi zaman içerisinde sunuluyor..?
--kuvvet arz eden(en azından gösterilen) bir şiirin içerisinde ki şiirler ne maksatla yazılırsa yazılsın kalıcılığı esas aldığından her-hangi bir şahıs ismine yer verilmesi ne derece uygunluk arz eder.(anlatılan İSTANBUL değil örneklemede SÜLEYMANİYE CAMİSİ)..Hangi model şiir içerisinde iki veya üçüncü şahıs zikr edilmiştir ?(Model deyişim son günlerin müstesna bir olgusuna atıftır)
--bir şiirin beynini oluşturan içsel denge/tema,kelimeler arası anlam ve kafiye uyumu ,şairin genelde kullandığı zaman,duygulara sesleniş ve kendini şiir olarak hissettiriş bu şiirle örtüşmüş müdür ?
--VE EN BETERİ modern şiir dünyasının(en azından Türkiye adına duayeni kabul edilen merhum A.C.Zarifoğlu'na) ;kelimelerin ruhunu,aklını genel akışkanlığını ve daha ötesi şiirde tabasbusu darmadağın eden bir zata örneklenmesi /benzetilmesi bana doğrusu çok yavan geldi ?!suçmu demeyin lütfen.
-- şiir anlayışında farklı katlarda teneffüs ettiğimizi hissettim bir an ..
dilerim soluklanmanız terastadır ..efendim.

günah keçisi ilan etmek gerekirse; o kim olsun
önüm arkam sağım solum sobe olsun...